بازآرایی فرهنگ سکونت در باقرشهر؛ تبیین گذار از اجتماع محله ای به جامعه شهری

شهرهای پیرامونی کلان شهر تهران در دهه های اخیر به دلیل تحولات جمعیتی، اقتصادی و کالبدی، با تغییرات گسترده ای در ساختار اجتماعی و فرهنگی خود مواجه شده اند. باقرشهر نیز به عنوان یکی از شهرهای جنوب استان تهران، از این روند تاثیر پذیرفته و در سال های اخیر شاهد دگرگونی های مهمی در الگوهای سکونت، روابط اجتماعی و شیوه های زندگی شهروندان بوده است. افزایش مهاجرت از تهران و سایر مناطق، نوسازی بافت های فرسوده، توسعه ساخت وسازهای مسکونی، گسترش آپارتمان نشینی و ورود گروه های اجتماعی با پیشینه های فرهنگی متفاوت، موجب شده است فرهنگ سکونت در این شهر در معرض بازتعریف و بازآرایی قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد مختلف این تحولات و بررسی فرآیند گذار باقرشهر از یک «اجتماع محله ای» مبتنی بر روابط چهره به چهره، اعتماد متقابل و هویت محلی، به یک «جامعه شهری» متکثر و پیچیده انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و داده های مورد نیاز از طریق مطالعات اسنادی، کتابخانه ای، منابع علمی و بررسی روایت ها و تجربه های اجتماعی و فرهنگی سال های اخیر شهر گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه بخشی از الگوهای سنتی روابط همسایگی، مشارکت های غیررسمی و سرمایه اجتماعی محله ای با کاهش نسبی مواجه شده اند، اما در مقابل، اشکال جدیدی از هویت شهری، مشارکت اجتماعی و همزیستی فرهنگی در حال شکل گیری است. همچنین نتایج حاکی از آن است که باقرشهر در مرحله ای از گذار اجتماعی قرار دارد که در آن عناصر سنتی و مدرن به صورت همزمان حضور دارند و همین امر زمینه شکل گیری فرصت ها و چالش های جدیدی را برای مدیریت فرهنگی و اجتماعی شهر فراهم کرده است. در این میان، برنامه ها و سیاست های فرهنگی مبتنی بر تقویت هویت شهری، افزایش سرمایه اجتماعی و توسعه مشارکت شهروندی می توانند نقش مهمی در ارتقای انسجام اجتماعی و تقویت احساس تعلق مکانی در باقرشهر ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

باقرشهر ، فرهنگ سکونت ، اجتماع محله ای ، جامعه شهری ، هویت شهری ، سرمایه اجتماعی ، احساس تعلق مکانی ، مهاجرت شهری