نقش بنیادین علمای جبل عامل در نهادینه سازی تشیع در ایران عصر صفوی (تحلیلی بر تلاقی جسارت سیاسی، تخصص فقهی و بقای تاریخی مذهب)

تغییر مذهب رسمی ایران به تشیع در سال ۱۵۰۱ میلادی، نه تنها یک تصمیم سیاسی، بلکه یک چرخش بنیادین در تاریخ مذهبی جهان اسلام بود. هدف این پژوهش، تبیین نقش هم افزای «جسارت سیاسی صفویان» و «تخصص فقهی علمای جبل عامل» در نهادینه سازی مذهب تشیع در ایران و تحلیل پیامدهای تاریخی این پیوند است. ضرورت این تحقیق در آن است که صرفا نگاه به اراده سیاسی حاکمان، نمی تواند تداوم و استقرار ساختاری مذهب را در ایران توضیح دهد؛ لذا تحلیل مکانیسم تبدیل «اراده سیاسی» به یک «نظام اجتماعی-قانونی پایدار»، برای درک جایگاه مذهبی ایران در جهان ضروری است. در این مطالعه، با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد اسنادی-تاریخی، متون فقهی، اداری و تحلیل های جامعه شناختی عصر صفویه مورد واکاوی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حالی که شاهان صفوی با جسارت سیاسی، بستر رسمیت مذهب را فراهم کردند، علمای لبنانی از طریق ایجاد بوروکراسی مذهبی (تاسیس مناصب صدر و شیخ الاسلام و نظام آموزشی)، این اراده را به یک واقعیت ساختاری تبدیل نمودند. این سیمبوز استراتژیک منجر به این نتیجه شد که ایران به تنها کشور جهان با اکثریت مذهب شیعه دوازده امامی تبدیل شود. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که این ساختار رسمی، در نهایت به عنوان یک «پوسته حفاظتی» برای بقای تشیع علوی و اصیل ایرانیان در برابر تلاطم های ژئوپلیتیک عمل کرد.

کلیدواژه ها:

جبل عامل ، صفویان ، رسمیت مذهبی ، نهادینه سازی ، تشیع علوی ، بوروکراسی مذهبی