بررسی تعامل فرهنگ سازمانی و ساختار سازمانی در فرآیند تحول سازمانی: مطالعه موردی چندگانه در شرکت های ایرانی

هدف این پژوهش، تبیین نحوه تعامل فرهنگ سازمانی و ساختار سازمانی در فرایند تحول سازمانی در بستر شرکت های ایرانی است؛ مساله ای که در بسیاری از سازمان ها به شکست برنامه های تحول به دلیل نادیده گرفتن هم زمان این دو بعد می انجامد. بر این اساس، پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و راهبرد «مطالعه موردی چندگانه» در سه شرکت ایرانی که طی سال های اخیر تجربه طراحی و اجرای برنامه های تحول ساختاری و فرایندی را داشته اند، انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساخت یافته با مدیران ارشد، مدیران میانی و کارکنان کلیدی، مشاهده میدانی محدود و بررسی اسناد و گزارش های داخلی گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون به صورت نظام مند تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که تعامل فرهنگ و ساختار در فرایند تحول، در قالب سه الگوی متمایز بروز می یابد: الگوی «تسهیل گر» که در آن هم راستایی ارزش های مشارکت، یادگیری و اعتماد با ساختارهای نسبتا منعطف، تیم محور و کم سلسله مراتب، زمینه تعمیق و پایداری تحول را فراهم می کند؛ الگوی «بازدارنده» که طی آن فرهنگ کنترل محور، روابط شخصی و اجتناب از تعارض، با ساختارهای بسیار متمرکز و رسمیت یافته ترکیب شده و عملا اجرا و نهادینه سازی تغییر را مختل می سازد؛ و الگوی «ناهمگون» که در آن ناهماهنگی بین ارزش ها، هنجارها و شبکه های غیررسمی با ساختار رسمی جدید، به بروز شکاف های رفتاری و شکل گیری رویه های دوگانه منجر می شود. بر اساس تفسیر تلفیقی موارد، نتیجه گیری می شود که موفقیت تحول سازمانی در شرکت های ایرانی، نه صرفا تابع طراحی ساختار یا اصلاح فرهنگ به طور مجزا، بلکه وابسته به تناسب پیکربندی شده و پویا بین این دو بعد و مدیریت فعال شبکه های غیررسمی و رهبران غیررسمی در طول فرایند تحول است.

کلیدواژه ها:

فرهنگ سازمانی ، ساختار سازمانی ، تحول سازمانی ، مطالعه موردی چندگانه ، سازمان های ایرانی