تحلیل مسئولیت حقوقی و کیفری هوش مصنوعی (بررسی هوش مصنوعی های مولد و گفتگو محور)

در عصر حاضر، هوش مصنوعی (AI) به یکی از پیشرانه های اصلی تحولات فناورانه و اجتماعی تبدیل شده است. رشد شتابان این فناوری، به ویژه در حوزه هوش مصنوعی های مولد و گفتگو محور مانند مدل های زبانی بزرگ (Conversational AI) قابلیت های جدیدی را برای انسان گشوده است؛ از تولید محتوای خلاقانه گرفته تا تحلیل داده های پیچیده و تسهیل ارتباطات. با این حال این توانمندی های نوین بستری برای بروز چالش های حقوقی و کیفری نوظهور نیز فراهم آورده است. پیچیدگی ذاتی سیستم های هوش مصنوعی و ماهیت خودکار آن ها این پرسش بنیادین را در نظام های حقوقی مطرح می سازد که در صورت استفاده از این فناوری ها برای ارتکاب جرایم سایبری از قبیل هک اطلاعات، نقض پروتکل های محرمانگی، یا تسهیل باج گیری های دیجیتال مسئولیت کیفری و حقوقی متوجه کدام عامل یا عوامل خواهد بود؟ آیا می توان این سیستم ها را به عنوان "عامل" جرم تلقی کرد، یا مسئولیت صرفا متوجه توسعه دهندگان، ارائه دهندگان خدمات، یا کاربران نهایی است؟ قوانین موجود که بر پایه مفاهیم سنتی مسئولیت کیفری بنا شده اند در مواجهه با این فناوری های پیشرفته، با خلاءها و ابهاماتی روبرو هستند. فقدان "اراده" یا "قصد مجرمانه" در هوش مصنوعی، دشواری در اثبات رابطه سببیت میان عمل هوش مصنوعی و نتیجه مجرمانه، و همچنین سرعت تحولات فناورانه که قانون گذاری را با چالش مواجه می سازد، از جمله این موانع هستند. این مقاله با عنوان «تحلیل مسئولیت حقوقی و کیفری هوش مصنوعی (با بررسی هوش مصنوعی های مولد و گفتگو محور»، در صدد است تا با رویکردی تحلیلی و با تمرکز بر قوانین و اصول حقوقی داخلی ایران، ابعاد مختلف این مسئله را واکاوی کند. هدف اصلی، بررسی چالش های موجود در اعمال مفاهیم سنتی مسئولیت در حوزه هوش مصنوعی و ارائه چارچوبی برای تعیین مسئولیت بازیگران مختلف دخیل در این سناریوها است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت کیفری ، مسئولیت مدنی ، جبران خسارت ، گفتگورمحور