تبیین حقوق متقابل شهروندان و حکومت اسلامی در شهر اسلامی: چارچوبی مختصر برآمده از قرآن، سنت و سیره عملی

شهر اسلامی صرفا یک مفهوم جغرافیایی نیست، بلکه ساختار کلان اجتماعی-دینی محسوب می شود. اصول اسلامی در تمام عرصه های این نوع از شهر، از جمله روابط اجتماعی و نهادهای حکمرانی آن تحقق می یابد. این مقاله به طور نظام مند و با اتکا به منابع اصیل دینی به تبیین حقوق و تکالیف متقابل شهروندان و حاکمیت در مقیاس عینی «شهر» پرداخته است. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی مستند از حقوق متقابل طرفین در شهر اسلامی بر پایه قرآن کریم، سنت معتبر و سیره عملی معصومان – علیهما السلام - انجام شده است. این تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و با رویکردی حقوقی (دستوری) و میان رشته ای (فقه، جامعه شناسی) صورت گرفته و داده های آن با روش کتابخانه ای-اسنادی گردآوری و با تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد شهروندان در شهر اسلامی دارای حق بر عدالت و امانت داری، حق بر امنیت و رفاه، حق بر نصیحت و مشارکت، حق بر کرامت و آسان گیری، و حق بر عدم تجسس بر عهده ی حکومت اسلامی هستند. در مقابل، حاکمیت اسلامی نیز دارای حق بر اطاعت مشروع، حق بر وفاداری و پرهیز از مخالفت مسلحانه، حق بر نصیحت و یاری، حق بر عدم افشای اسرار، حق بر اطاعت مشروط (عدم اطاعت از معصیت)، و حق بر محاسبه و پاسخگویی می باشد. این چارچوب دوسویه که ریشه در مفاهیم قرآنی «امانت» و «عدل» دارد، شهر اسلامی را به مثابه عرصه تحقق عدالت، مشارکت، امنیت و کرامت انسانی ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

حقوق ، شهروندان ، حکومت اسلامی ، شهر اسلامی ، قرآن ، سنت