واکاہی «بیگانگی تحصیلی در نسل آلفا: نقش بازیهای دیجیتال و شبکه های اجتماعی در گسست از فضای یادگیری رسمی

نسل آلفا متولدین پس از ۲۰۱۰ نخستین نسل دیجیتال زاده ای است که زیست بوم یادگیری آنها به طور بنیادین با نسل های پیشین تفاوت دارد؛ با این حال نظام آموزشی ایران همچنان بر الگوهای خطی و سنتی استوار است که این شکاف زمینه ساز پدیده ی بیگانگی تحصیلی گردیده است. هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته ی دانش آموزان نسل آلفا از بیگانگی تحصیلی و تبیین نقش بازی های دیجیتال و شبکه های اجتماعی در گسست آنها از فضای یادگیری رسمی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان دوره ی ابتدایی شهر شیروان در سال تحصیلی ۱۴۰۴ - ۱۴۰۵ بود که از میان آنها ۱۲ نفر با روش نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه های نیمه ساختار یافته ی عمیق بود و داده ها با استفاده از روش کلایزی کدگذاری هفت مرحله ای مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها در قالب ۵ مضمون اصلی دسته بندی شدند: «دوگانگی هویتی میان زندگی مجازی و واقعی»، «ادراک بی معنایی محتوای درسی»، «شکاف نظام پاداش دهی لحظه ای در بازی در برابر بلندمدت در مدرسه»، «محو شدن مرز فراغت و تکلیف» و «راهبردهای مقابله ای دانش آموزان». نتایج نشان داد که غرق شدگی در بازی های آنلاین و شبکه های اجتماعی نه تنها به عنوان عامل حواس پرتی بلکه به مثابه «جایگزین نظام ارزشی مدرسه» عمل کرده و موجب شکل گیری نگرشی منفعلانه و دلزدگی تدریجی نسبت به فرایند رسمی یادگیری می شود. همچنین دانش آموزان فضای کلاس را در مقایسه با فضای تعاملی و پویای مجازی کند، یکطرفه و فاقد انعطاف توصیف کردند. بحث و نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که بیگانگی تحصیلی در نسل آلفا نه یک آسیب فردی یا ناشی از تنبلی بلکه پیامد طبیعی ناهماهنگی ساختاری میان سرعت ادراکی و نیازهای شناختی این نسل با رویه های سنتی تدریس است. بر این اساس بازطراحی محتوای درسی مبتنی بر رویکردهای تعاملی، توانمندسازی معلمان در سواد رسانه ای و دیجیتال و بازتعریف نظام ارزشیابی از تکالیف خطی به پروژه های تولیدمحور ضروری ترین راهکارهای کاربردی برای کاهش این گسست به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

نسل آلفا ، بیگانگی تحصیلی ، بازیهای دیجیتال ، شبکه های اجتماعی ، فضای یادگیری رسمی