سینرژیسم و انواع فرم های فراکفتاری شعر باژک

پژوهش پیش رو با هدف تبیین نسبت میان سینرژیسم، شعر فراگفتار و انواع فرم های شعر باژک و تحلیل سازوکارهای زیبایی شناختی و معنایی آنها سامان یافته است. سینرژیسم و شعر فراگفتار (باژک) از نوآوری های نظری آرش آذرپیک به شمار می روند. از پیروان و فعالان گفتمان فراگفتار در ایران می توان به این شاعران اشاره کرد: مه آوا مولانا، مراد قلی پور، رعنا، زهتاب آریا، پورفریاد، ثنا صمصامی جمال، بیگ شیرین صدیقی، مهرانگیز اکبری و.... شعر باژک بر پایه اصل «وارونگی نسبت ها» شکل می گیرد. مسئله اصلی پژوهش آن است که فرم های گوناگون باژک چگونه بر بنیانی مشترک استوارند و چگونه با وارونه سازی نسبت های تثبیت شده میان جهان ذهن و زبان، رویدادهای عادی و روزمره را به رخدادهایی هنری و حامل معنا تبدیل می کنند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل نمونه های شعری است. یافته های پژوهش نشان می دهد که باژک مجموعه ای از شگردهای پراکنده فرمی نیست بلکه نظامی منسجم است که اصل وارونگی نسبت ها در آن همزمان در ساختار زبان و فرایند تولید معنا عمل می کند. نسبت هایی چون دال و مدلول، فاعل و مفعول، علت و معلول، جزء و کل، ظرف و مظروف، ناظر و منظور، نظم و گسست و حضور و غیاب از طریق این وارونگی دستخوش دگرگونی می شوند. فرم هایی همچون ریزومیک، شعر پرفورمنس، ساعت شکن، نیستمان، واج وارو، ریخت وارو، نحواژ صامت، واژه مکان گردان، چامه، مقال، پا شعر دگر، شناسنامه نویس و اتیکت صورت های متنوع تحقق این اصل اند. همچنین نتایج نشان می دهد که فرم های باژک با مبانی سینرژیسم به ویژه هم افزایی، عینیت، ذهنیت و زبانیت هم تعینی و جامع الاضداد، هماهنگی نظری دارند و با آشنایی زدایی وارونه، اندیش مخاطب را از دریافت منفعل به مشارکت فعال در تولید معنا سوق می دهند. بر این اساس شعر باژک را می توان تجربه ای نوآورانه در مسیر تحقق شعر جهانی فراگفتار و بازتعریف نسبت میان جهان، ذهن، زبان و هنر دانست.

کلیدواژه ها:

شعر باژک ، شعر اتیکت ، فرم ، وارونگی ، سینرژیسم ، شعر دهه هفتاد ، فراگفتار ، جریان های شعر امروز