از هفت پیکر نظامی گنجهای بر پایه نظریه بینامتنیت

بینامتنیت یکی از نظریه های نوین ادبی است که کشف و اثبات کرده هیچ متنی بدون متن پیشین پدید نیامده و حتی متون مقدس دینی هم بر پایه متون گذشته آفریده شده اند. بدین ترتیب می توان گفت تمامی دانش ها، بینش ها و تجربه های تلخ و شیرین بشری از زمان پیدایش خط و تبدیل گفتار به نوشتار در قالب آثار هنری و ادبی از متنی به متن و از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته اند. منظومه غنایی هفت پیکر یا هفت گنبد یکی از پنج گنج نظامی گنجینه دار گنجه است که اوج قدرت شاعری و نهایت شور و ذوق داستانسرایی او را نشان می دهد. طرح این مثنوی داستان در داستان است که البته با قصه های عامیانه و افسانه های ملت های گوناگون در هم آمیخته و صحنه های رزم و بزم و عشرت، وحشت، محبت و جنایت را در تار و پود آن ریخته است. متن هفت پیکر از زمان آفریده شدن، آن مورد تقلید، نظیره پردازی و بازآفرینی بسیاری از شاعران قرار گرفته است. این پژوهش اثرپذیری هفت منظر هاتفی و هفت اختر عبدی بیک را از هفت پیکر نظامی به روش توصیفی - تحلیلی و با برخورداری از منابع معتبر تاریخی و ادبی مورد بررسی قرار داده و به این نتایج دست یافته است که هفت منظر و هفت پیکر از جهت کاربرد نمادهای عدد هفت مانند هفت روز هفته، هفت اختر، هفت دختر، هفت رنگ، هفت آسمان و دیگر هفت ها با هفت پیکر شباهت دارند. برخی وجوه اختلاف نیز به جغرافیای سراینده و شرایط تاریخی و اجتماعی نظیره پردازان بستگی دارد. مثلا عبدی بیک شب نشینی های بهرام را به جای روز شنبه از یک شنبه آغاز کرده است. در هفت منظر هر شاهدخت قصه گوی دانشور دارد که افسانه ها را برای شاه روایت می کند. پایان پادشاهی بهرام نیز در هر سه متن متفاوت است.

کلیدواژه ها:

هفت پیکر ، نظامی ، هفت منظر ، هاتفی ، هفت اختر ، عبدی بیک ، بینامتنیت ، بهرام گور