کارکرد چندگانه نقش زنان در رمانس عام بهمن شاهنامه منسوب به محمد بیغمی

پژوهشهای مربوط به رمانس های عام، فارسی شخصیت پویای زنان را در روایت های شفاهی پیش از عصر صفوی برجسته کرده اند که با عنوان معشوق، یاریگر، مبارز و حتی مادر نقش آفرینی می کنند و عناصر عشق و حماسه را در پیوند با باورهای عامیانه پیش می برند. از این رو بررسی نظام مند کارکردهای چندگانه زنان در ساختار روایی برخی از این متون مانند بهمن شاهنامه بیغمی تا به حال به صورت جامع صورت نگرفته است. در این گونه روایت ها زنان نه تنها به عنوان محرک عاطفی (معشوق)، بلکه در موقعیت های حماسی به یاریگر و مبارزی فعال تبدیل می شوند؛ آنها در نبردها مشارکت می کنند و آزمون هایی را پشت سر می گذارند؛ همچنین نقش زنان به عنوان مادر ساختار روایی را غنی کرده و افراط در اسلیمی سازی روایت را توجیه می کند. از سوی دیگر پیوند عشق و حماسه در آثار این دوره از طریق نقش آفرینی زنان اثر را به ابزاری برای سرگرمی و انتقال ارزش های فرهنگی تبدیل می کند که تاثیرپذیری از متون حماسی پیشین مانند «شاهنامه» فردوسی را برجسته می سازد. رمانس عام بهمن شاهنامه بیغمی سومین بخش از روایت داراب نامه بیغمی است، که در این پژوهش کوشش می شود به روش توصیفی تحلیلی از نوع اسنادی کارکرد چندگانه نقش زنان به عنوان شخصیت هایی پویا و فعال در ساختار روایی بهمن شاهنامه واکاوی شود؛ هدف نهایی درک عمیق تر از رمانس های عام فارسی پیش از عصر صفوی است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که این اثر برخلاف تصور رایج از رمانس های عام پیش از عصر صفوی تصویری منفعل و حاشیه ای از زنان را ارائه نمی دهد بلکه آنان را در نقش های متنوع و پویا همچون معشوق، یاریگر، مبارز و مادر به تصویر می کشد. نقش آفرینی زنان در این اثر از معشوق به عامل موثر در پیشبرد کنش های روایی و شکل گیری پیرنگ مبدل می گردد. بررسی بن مایه های مرتبط با زنان نیز نشان می دهد که زنان در ایجاد گره تعلیق و حل بحران نقش اساسی دارند بنابراین بهمن شاهنامه اثری است که از زنان تصویری چندوجهی در رمانس های عام فارسی پیش از عصر صفوی بازنمایی می کند.

کلیدواژه ها:

رمانس های عام ، بهمن شاهنامه ، عشق و حماسه ، نقش زنان ، گره زایی و گره گشایی روایی