جایگاه زنان راوی در حکایت های خمسه نظامی گنجوی: رویکردی بر پایه تحلیل کنش های گفتاری و روایت شناسی

نظامی گنجوی از برجسته ترین داستان سرایان منظوم ادب فارسی است که در پنج گنج، خود، تصویری نوآورانه از زن ارائه داده است. در حالی که بسیاری از پژوهش های پیشین بر نقش زنان به عنوان «موضوع» یا «کنشگر عاشقانه» در داستان های نظامی متمرکز بوده اند، این مقاله با رویکردی تازه به بررسی جایگاه زنان راوی در حکایت های خمسه می پردازد. پرسش اصلی آن است که زنان در چه موقعیت هایی به عنوان راوی یا کنشگر کلامی موثر ظاهر می شوند و کنش های گفتاری آنان چگونه بر سیر روایت و توزیع قدرت روایی تاثیر می گذارد. این پژوهش با بهره گیری از نظریه کنش های گفتاری جان آر سرل و مفاهیم روایت شناسی ژرار ژنت به تحلیل نمونه هایی از حکایت های خسرو و شیرین، هفت پیکر و لیلی و مجنون پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که نظامی در مواردی متعدد زنان را از جایگاه منفعل سوژه ی سخن به جایگاه فاعل «سخن» ارتقا می دهد و کنش های گفتاری آنان به ویژه کنش های ترغیبی و اظهاری جریان روایت را دگرگون می سازد. این امر نشان دهنده ی نگاهی فراتر از کلیشه های رایج زن ستیزانه در ادب کلاسیک فارسی است و نظامی را در زمره شاعرانی قرار می دهد که به زن، «قدرت روایی» بخشیده اند.

کلیدواژه ها:

نظامی گنجوی ، زنان ، راوی ، کنش های گفتاری ، قدرت روایی ، روایت شناسی ، خمسه