واکاوی روان شناختی شخصیت خسرو در منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی

منظومه «خسرو و شیرین» اثر نظامی گنجوی بازتاب دهنده ی یکی از عمیق ترین تجربیات روانی در ادبیات غنایی فارسی است که در آن تکامل شخصیت قهرمان داستان از مرحله ی خودشیفتگی ابتدایی به مرحله ی مسئولیت پذیری اجتماعی و بلوغ عاطفی روایت می شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی روان شناختی این گذار به تحلیل مراحل رشد درونی خسرو پرویز می پردازد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که عشق خسرو در آغاز منظومه عشقی ابژه محور و مبتنی بر تملک تصویر ذهنی است که ریشه در خودشیفتگی مفرط دوران کودکی روانی دارد. با این حال ایستادگی اخلاقی شیرین به مثابه ی آینه ی حقیقت و همچنین رنج های ناشی از دوران تبعید و مسئولیت های حاکمیتی، خسرو را وادار به بازنگری در ارزش های فردی و گذار از ساحت غریزه به ساحت خرد می کند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با ارجاع به ابیات کلیدی استدلال می کند که نظامی شیرین را نه به عنوان یک معشوق منفعل بلکه به عنوان یک مربی تربیتی معرفی کرده که مسیر رسیدن به بلوغ روانی و کمال اخلاقی را برای خسرو هموار می سازد. در نهایت خسرو با پشت سر گذاشتن خودمحوری به پیوندی یگانه میان قدرت سیاسی و کمال انسانی دست می یابد که نشانگر فرآیند موفق فردیت یافتگی در ساحت عشق است.

کلیدواژه ها:

خسرو و شیرین نظامی گنجوی ، خودشیفتگی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، روانشناسی رشد ، بلوغ شخصیتی ، گذار روانی