بررسی تطبیقی مفهوم عشق در بهشت گمشده جان میلتون و غزلیات حافظ

عشق به عنوان بن مایه ای بنیادین در ادبیات جهان در دو شاهکار بهشت گمشده جان میلتون و غزلیات حافظ جایگاهی محوری دارد. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و در چارچوب ادبیات تطبیقی (مکتب آمریکایی) به بررسی مفهوم عشق در این دو اثر می پردازد و می کوشد به این پرسش پاسخ دهد که عشق در اندیشه میلتون و حافظ چه شباهت ها و تفاوت های بنیادینی دارد. یافته ها نشان می دهد که میلتون عشق را در مراتب پنجگانه و در چارچوب الهیات مسیحی و روایت خطی، خلقت، سقوط و رستگاری تعریف می کند. او عشق پاک پیش از سقوط را از عشق شهوانی پس از آن جدا می داند و عشق حقیقی را نردبانی برای عروج به سوی خدا معرفی می کند. در مقابل، حافظ عشق را نه یک مرحله که اصل و جوهر آفرینش می داند. عشق در اندیشه او نیرویی ازلی و هستی بخش است که عقل را در حیرت فرو می برد و انسان را از تعلقات دنیوی رها می سازد. هر دو شاعر عشق را نیرویی تعالی بخش می دانند اما میلتون آن را در مسیر اطاعت و قانون الهی تعریف می کند و حافظ آن را با ورندی، مستی و امید به رحمت بی دریغ پیوند می زند.

کلیدواژه ها:

عشق ، ادبیات تطبیقی ، بهشت گمشده ، غزلیات حافظ ، جان میلتون