تحلیل چالش تفرقه افکنی در جامعه نبوی و راه کارهای مدیریت آن با محوریت سوره توبه

تفرقه افکنی یکی از چالش های مهم در مسیر تمدن سازی اسلامی است که فهم و مدیریت آن نیازمند بازخوانی مفاهیم قرآنی و بررسی تجربه جامعه نبوی است. این پژوهش با هدف تحلیل پیچیدگی ابعاد و تحول روش های تفرقه افکنی در سیر نزول آیات قرآن، شناسایی مصادیق آن در جامعه نبوی و استخراج راه کارهای مدیریتی بر پایه مفاهیم سوره توبه انجام شده است. روش تحقیق این پژوهش، کتابخانه ای با رویکرد تفسیری- تنزیلی و تحلیل محتوای کیفی است. یافته ها نشان می دهد گستره و شیوه های تفرقه افکنی در قرآن طی چهار مرحله تحول یافته است: مرحله هویت سازی پنهان که تفرقه در سطح انحراف فردی مطرح بود؛ مرحله تمایز فرهنگی که تفرقه به واگرایی ایدئولوژیک تبدیل شد؛ مرحله استقرار سیاسی که تفرقه به عنوان تهدیدی ساختاری شناخته شد؛ و مرحله تثبیت جامعه اسلامی که تفرقه به صورت پروژه ای سازمان یافته و ضدتمدنی آشکار شد. در جامعه نبوی نیز مصادیقی مانند تحریف نظم دینی و زمانی (نسیء)، تفرقه انفعالی در قالب کناره گیری از جهاد و تفرقه نهادی در ماجرای مسجد ضرار قابل شناسایی است. براساس تحلیل سوره توبه، راهبردهای قرآنی در مدیریت تفرقه شامل افشای نقش منافقان در تضعیف وحدت، شناسایی و محدودسازی کانون های تخریب اجتماعی و تقویت انسجام دینی و اجتماعی در امت اسلامی است. این یافته ها نشان می دهد سوره توبه الگویی راهبردی برای مدیریت بحران های ناشی از تفرقه و تحکیم همبستگی در جامعه اسلامی ارائه می دهد و می تواند در تحلیل و مواجهه با چالش های اجتماعی جوامع اسلامی معاصر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سیر نزول ، تفرقه افکنی ، سوره توبه ، جامعه نبوی ، مدیریت چالش های اجتماعی