ارزیابی میزان و پراکنش تغییرات کاربری - کارکردی اراضی باغی/زراعی (۲۰۲۵-۱۹۹۵) و تغییرات محدوده ساخته شده شهری (۲۰۲۰-۱۹۸۵) شهرستان خوی

آشکارسازی تغییرات یکی از نیازهای اساسی در مدیریت و ارزیابی منابع طبیعی است. بنابراین نقشه تغییرات کاربری نتیجه فرایند آشکارسازی تغییرات می باشد. هدف از انجام مطالعات در زمینه تغییرات کاربری اراضی و پوشش سرزمین، تهیه اطلاعات اساسی درباره ویژگی های سرزمین و فعالیت های مختلفی است که روی آن سرزمین انجام می گیرد. یکی از مبانی مدیریت منابع طبیعی، اطلاعات مربوط به نقشه های تغییرات کاربری اراضی می باشد. در حال حاضر اطلاعات حاصل از سنجش از دور منبعی ایده آل برای تهیه نقشه پوشش و کاربری زمین با استفاده از تصاویر ماهواره ای با قدرت تفکیک مکانی، طیفی و زمانی محسوب می شود. بر این اساس، پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. برای تدوین مبانی نظری از روش اسنادی و برای تحلیل تغییرات کاربری اراضی از داده های سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای بهره گرفته شده است. برای بررسی تغییرات کارکردی به صورت نمونه و موردی از تصاویر ماهواره ای با استفاده از نرم افزار Google earth استفاده می شود. جهت بررسی تغییرات محدوده ساخت وساز، از قابلیت تصاویر ماهواره ای دوره ای نرم افزار Google Map بهره گیری شده است. برای بررسی تراکم نقاط ساخته شده نیز که در دوره های پیشین جزو باغات و مزارع بوده اند بر روی تصویر ماهواره ای در نرم افزار Google Earth نشانه گذاری شد و به نرم افزار Arc Map انتقال یافت و از تابع تراکم کرنل برای بررسی تراکم نقاط استفاده شد. در پژوهش حاضر با هدف شناسایی تغییرات کاربری کارکردی اراضی زراعی باغی شهرستان خوی از تصاویر ماهواره ای بهره گیری شده که بررسی ها طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ نشان از تغییر اراضی زراعی- باغی به نفع اراضی ساخته شده دارد به طوری که در دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ تغییرات در طبقات ساخته شده، مرتع و دیم و بایر و نکاشت به صورت افزایشی و این افزایش به ترتیب برابر با ۲۲۴۱۰ هکتار، ۱۵۴۲ هکتار و ۱۶۹ هکتار بوده است. همچنین تغییرات در طبقات اراضی باغی، اراضی زراعی و خاک/کوهستان به ترتیب با ۶۶۲۷ هکتار، ۱۱۹۶۲ هکتار و ۵۹۹۸ هکتار به صورت کاهشی(منفی) بوده است. محدوده ساخته شده خوی نیز از ۷۷۹.۸ هکتار در سال ۱۹۸۵ به ۲۱۷۰.۹ هکتار در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است. این توسعه شهری با تغییر کاربری باغات و مزارع همجوار همراه بوده است. نتایج نشان دهنده این است که نقاط اغلب در اطراف شهر خوی و در مسیر راه های ارتباطی متراکم شده اند که فرآیندی منطقی از نظر اقتصادی می باشد.

کلیدواژه ها:

تغییرات کاربری اراضی ، پوشش اراضی ، توسعه شهری ، تغییرات محیطی ، شهرستان خوی