نقش هوش مصنوعی در تحقق عدالت آموزشی و توسعه پایدار

گسترش شتابان فناوری های دیجیتال و هوش مصنوعی، زمینه تغییرات گسترده ای را در نظام های آموزشی فراهم کرده است. هوش مصنوعی می تواند از طریق شخصی سازی یادگیری، تولید محتوای آموزشی، شناسایی نیازهای یادگیرندگان، کمک به معلمان و فراهم کردن دسترسی بیشتر به منابع آموزشی، در جهت ارتقای کیفیت و عدالت آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. با وجود این، بهره مندی از مزایای هوش مصنوعی به شکل یکسان میان دانش آموزان و مناطق مختلف توزیع نشده است. شکاف دیجیتال، نابرابری در دسترسی به اینترنت و تجهیزات، تفاوت در میزان سواد دیجیتال و هوش مصنوعی، کمبود نیروی انسانی آموزش دیده، سوگیری الگوریتمی و نگرانی های مربوط به حریم خصوصی از جمله عواملی هستند که ممکن است موجب شوند هوش مصنوعی به جای کاهش نابرابری، آن را تشدید کند. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش هوش مصنوعی در تحقق عدالت آموزشی و توسعه پایدار است. پژوهش حاضر با روش مروری تحلیلی و با استفاده از منابع فارسی و انگلیسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی در صورت دسترسی عادلانه، استفاده هدفمند و نظارت انسانی می تواند فرصت های مناسبی برای کاهش شکاف های آموزشی ایجاد کند. همچنین، استفاده از فناوری های هوشمند برای دانش آموزان دارای نیازهای ویژه، دانش آموزان مناطق محروم و افرادی که به منابع آموزشی متنوع دسترسی محدودی دارند، ظرفیت قابل توجهی دارد. بر اساس یافته های پژوهش، چارچوبی پنج مرحله ای شامل «دسترسی عادلانه، توانمندسازی، استفاده هدفمند، ارزیابی عدالت و اصلاح مستمر» پیشنهاد شده است. نتایج نشان می دهد که هوش مصنوعی ذاتا موجب عدالت یا نابرابری نمی شود؛ بلکه نحوه سیاست گذاری، دسترسی و استفاده از آن تعیین کننده پیامدهای آموزشی و اجتماعی آن است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، عدالت آموزشی ، آموزش فراگیر ، شکاف دیجیتال