الزامات بازطراحی برنامه درسی در عصر هوش مصنوعی مولد ارائه چارچوبی انسان محور برای یادگیری شخصی سازی شده و عادلانه

گسترش سریع هوش مصنوعی مولد، منطق سنتی برنامه ریزی درسی را با پرسش های تازه ای درباره اهداف، محتوا، راهبردهای یاددهی–یادگیری، نقش معلم، ارزشیابی و عدالت آموزشی روبه رو کرده است. هدف پژوهش حاضر، تبیین الزامات بازطراحی برنامه درسی در عصر هوش مصنوعی مولد و ارائه چارچوبی انسان محور برای بهره گیری از ظرفیت یادگیری شخصی سازی شده، بدون تضعیف عاملیت یادگیرنده، نقش تربیتی معلم و اصول اخلاقی است. روش پژوهش، مروری–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل هدفمند مقالات داوری شده و اسناد معتبر منتشرشده در فاصله سال های ۲۰۲۳ تا نیمه نخست ۲۰۲۶ بود. یافته های ترکیبی نشان داد که هوش مصنوعی مولد می تواند تولید و انطباق محتوا، ارائه بازخورد فوری، پشتیبانی از مسیرهای متنوع یادگیری، طراحی تکلیف و ارزشیابی تکوینی را تسهیل کند؛ با این حال، خطرهایی مانند خطای محتوایی و توهم، سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی، وابستگی شناختی، کاهش اصالت فعالیت دانشجو، تشدید شکاف دیجیتال و ابهام در مسئولیت پذیری را نیز به همراه دارد. بر پایه تحلیل انجام شده، چارچوب هفت بعدی پیشنهادی شامل: اهداف و شایستگی های انسان محور، محتوای انعطاف پذیر و اعتبارسنجی شده، راهبردهای یادگیری مبتنی بر هم افزایی انسان و هوش مصنوعی، شخصی سازی همراه با حفظ تلاش شناختی، ارزشیابی اصیل و فرایندمحور، توانمندسازی و نظارت حرفه ای معلم، و حکمرانی داده محور عادلانه و ایمن است. نتیجه پژوهش آن است که ادغام موفق هوش مصنوعی مولد در برنامه درسی، نه با افزودن صرف یک ابزار فناورانه، بلکه از طریق بازتعریف هدفمند عناصر برنامه درسی، اجرای آزمایشی، شفافیت در استفاده، نظارت انسانی و ارزیابی مستمر پیامدهای یادگیری امکان پذیر می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، برنامه ریزی درسی ، یادگیری شخصی سازی شده ، سواد هوش مصنوعی ، عدالت آموزشی ، ارزشیابی اصیل