مسئولیت کیفری نقصان یافته در اثر اختلالات روانی نزدیک به جنون از منظر فقه امامیه و حنفیه با نگاهی به حقوق عرفی

اصطلاح «مسئولیت کیفری نقصان یافته» که ریشه در حقوق غربی و کامن لا دارد، عبارت است از کاهش مسئولیت کیفری در همه مواردی که یکی از ارکان اهلیت کیفری، یعنی ادراک و اختیار، دچار اختلال و نه کاملا سلب شود. قلمرو این نوع مسئولیت از منظر این پژوهش اختصاص به جرم خاصی ندارد، اما با توجه به تغییر و تعطیل ناپذیری مجازات های حدی، قصاص و تعزیرات منصوص شرعی عمده بحث ها در این نوشتار مربوط به این دسته از جرائم می شود. عوامل اختلال در ارکان مسئولیت کیفری متعدد است، اما در این پژوهش، تنها اختلالات روانی کمتر از جنون مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر به روش توصیفی – تحلیلی و با مراجعه به منابع کتابخانه ای، مسئولیت کیفری نقصان یافته در اثر اختلالات روانی را به صورت تطبیقی از دیدگاه فقه امامیه و حنفی و با نگاهی به داده های علوم جرم شناختی و حقوق عرفی مورد بررسی قرار داده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد، به رغم فقدان یک دیدگاه جامع و روشن در رابطه با نقصان مسئولیت کیفری در فقه اسلامی و البته حقوق موضوعه غالب کشورهای جهان، ادله محکم و اطمینان آوری در منابع اصلی شریعت اسلامی، یعنی کتاب، سنت و عقل در تایید این نوع مسئولیت کیفری وجود دارد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری نقصان یافته ، فقه امامیه ، فقه حنفی ، ادراک ، جنون ، اختلالات روانی