بهبود شاخص های رشدی و فیزیولوژیک نشاء کلم پیچ از طریق غلظت های مختلف سلنیوم تحت شرایط تنش قلیائیت

سابقه و هدف: تنش قلیایی با ایجاد pH بالا و تجمع یون سدیم می تواند منجر به کمبود پروتون و تخریب یا مهار شیب/پتانسیل الکتروشیمیایی در سلول های ریشه شود که در نتیجه جذب آب و یون را مختل می کند. تنش قلیایی فتوسنتز و در نتیجه رشد گیاه را کند می کند. هم چنین قلیائیت باعث تشکیل شکل های غیر محلول آهن، روی و مس می گردد که قابل جذب برای گیاه نمی باشند، در نتیجه سنتز کلروفیل کاهش یافته و برگ های جوان زرد می شوند. در سال های اخیر بسیاری از محققین برای کاهش پدیده کمبود سلنیوم در انسان تکنیک غنی سازی زیستی را پیشنهاد می دهند سلنیوم یکی از عناصر غیر ضروری ولی سودمند برای گیاهان است که می-تواند عوارض تنش قلیائیت را خنثی یا تا حدودی کاهش دهد. مواد و روش ها:. آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در فصل پاییز و زمستان ۱۴۰۲ در مجمتع گلخانه ای دانشگاه شهید چمران اهواز اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل غلظت های مختلف سلنیوم (۰، ۵، ۱۵ و ۳۰ میلی گرم بر لیتر) و سطوح بی کربنات (۰، ۳ و ۶ میلی اکی والان بر لیتر) بود. بعد از اعمال تیمار و پس از اتمام آزمایش صفات مورفولوژیک مانند ارتفاع نشاء و طول هیپوکوتیل توسط خط کش، قطر هیپوکوتیل توسط کولیس دیجیتالی، وزن تر و خشک شاخساره و ریشه به ترتیب توسط ترازو و خشک کردن در آون ۷۰ درجه سلسیوس به مدت ۴۸ ساعت، سطح برگ توسط دستگاه سطح برگ سنج و صفات فیزیولوژیک نشاء کلم پیچ مانند رنگیزه های فتوسنتزی توسط دستگاه اسپکتروفتومتر، محتوای نسبی آب برگ و نشت الکترولیت با استفاده از معادلات استاندارد اندازه گیری و محاسبه شد.یافته ها: نتایج نشان داد که افزودن سلنیوم به محیط کشت تحت تنش قلیائیت، به طور کلی منجر به افزایش وزن تر و خشک اندام های مختلف شد. در شرایط تنش، بیشترین وزن تر شاخساره (۲ گرم) که از مولفه های یک نشاء با کیفیت می باشد، در تیمار ۱۵ میلی گرم بر لیتر سلنیوم و تنش ۳ میلی اکی والان بر لیتر بی کربنات مشاهده گردید که در قیاس با تیمار صفر میلی گرم بر لیتر سلنیوم و تنش ۳ میلی اکی والان بر لیتر بی کربنات سبب افزایش ۲۷/۱۶ درصدی وزن تر شاخساره نشاء کلم پیچ گردید که از یافته های جالب توجه این پژوهش می باشد. استفاده از سلنیوم در شرایط تنش قلیائیت باعث کاهش نشت یونی و افزایش محتوای نسبی آب نشاء کلم پیچ شد. نتایج این پژوهش نشان داد که سلنیوم در غلظت های بهینه می تواند به عنوان یک عامل بهبود دهنده رشد و تحمل گیاه در تنش قلیائیت عمل کند. با این حال، غلظت های بالای سلنیوم می تواند اثرات سمی داشته باشد و به رشد گیاه آسیب برساند؛ برای نمونه تنها در تیمار بدون تنش، افزایش غلظت سلنیوم تا سطح ۳۰ میلی گرم بر لیتر سبب کاهش ۴۴/۵۹ درصدی وزن تر شاخساره نشاء کلم پیچ در قیاس با تیمار صفر میلی گرم بر لیتر سلنیوم شد.نتیجه گیری: نتایج پژوهش ها نشان می دهد که گیاه کلم توانایی غنی سازی سلنیوم را دارد. سطوح مناسب تیمار سلنیوم می تواند باعث بهبود رشد و کیفیت کلم شود. با توجه به مصرف آب های نامتعارف در گلخانه های تولید نشاء جنوب کشور و ایجاد برگ-های زرد و ساقه های نازک متعاقب استفاده از آن، ارائه راهکار عملی برای غنی سازی کلم پیچ و حل مشکلات واحدهای تولید نشاء کاملا ضروری به نظر می رسد. با توجه به تعدیل اثرات نامطلوب کیفیت آب مورد استفاده در گلخانه توسط سطوح بهینه سلنیوم، به نظر می رسد که این پژوهش با اصلاح شیوه های زراعی مرسوم، گامی مهم در جهت توسعه کشاورزی پایدار و افزایش تولید محصولات کشاورزی در مناطق با آب های قلیایی است. بر اساس نتایج غلظت ۱۵ میلی گرم بر لیتر سلنیوم جهت تعدیل اثرات منفی تنش قلیائیت و بهبود رشد نشاء در گلخانه های تولید نشا کلم پیچ به ویژه در گلخانه های با آب های قلیایی قابل توصیه است.

کلیدواژه ها:

ارتفاع بوته ، قطر هیپوکوتیل ، نشت الکترولیت ، کلروفیل