از عدل الهی تا عدالت حقوقی بازسازی کلامی مبانی مشروعیت قدرت و تحدید اقتدار در حقوق عمومی معاصر

مشروعیت قدرت و حدود اقتدار عمومی از بنیادی ترین مسائل حقوق عمومی معاصر است. با وجود گسترش نظریه های جدید درباره منشا و توجیه قدرت ظرفیت های کلام، امامیه به ویژه نظریه عدل برای بازسازی مبانی هنجاری مشروعیت و تحدید اقتدار کمتر در قالب الگویی منسجم و میان رشته ای بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین امکان گذار نظری از «عدل الهی» به «عدالت حقوقی» و صورت بندی مبنایی کلامی برای مشروعیت قدرت و محدودسازی اقتدار عمومی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و استنباطی است و داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای منابع منتخب گردآوری و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که نظریه عدل امامیه با تاکید بر عقلانیت، نفی ظلم، حکمت و مسئولیت قدرت را از واقعیتی صرفا مبتنی بر غلبه یا اعتبار نهادی خارج و آن را به پدیده ای نیازمند توجیه تبدیل می کند. بر این اساس مشروعیت قدرت تنها با استقرار در ساختار رسمی حاصل نمی شود بلکه وابسته به قابلیت توجیه عقلانی، رعایت عدالت، احترام به حقوق اشخاص و پذیرش مسئولیت در برابر آثار اعمال قدرت است. پژوهش در نهایت الگویی چهار مولفه ای شامل اعتبار نهادی، توجیه عقلانی، عدالت ماهوی و پاسخگویی حقوقی ارائه می کند. مطابق این الگو تحدید قدرت نه یک مانع بیرونی و تحمیلی بر حکومت بلکه لازمه درونی قدرت مشروع است؛ زیرا اقتداری که از معیارهای عدالت و پاسخگویی فاصله گیرد مبنای هنجاری ادعای مشروعیت خود را تضعیف می کند. این بازسازی زمینه گفت وگویی تازه میان الهیات امامیه و نظریه های معاصر حقوق عمومی درباره نسبت قدرت، عدالت و قانون فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

عدل الهی ، عدالت ، حقوقی ، مشروعیت ، قدرت ، تحدید ، اقتدار ، کلام امامیه ، حقوق عمومی ، پاسخگویی