بازتاب مولفه های فرهنگ و هویت ایرانی- اسلامی در رمان سووشون

رمان سووشون اثر سیمین دانشور از برجسته ترین آثار داستانی معاصر فارسی است که در آن عناصر فرهنگی و هویتی جامعه ایرانی در پیوند با شرایط اجتماعی، سیاسی و تاریخی دوران حضور نیروهای بیگانه در ایران بازنمایی شده است. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی بازتاب مولفه های فرهنگ و هویت ایرانی اسلامی در این رمان انجام شده و می کوشد نشان دهد که دانشور چگونه از ظرفیت های ادبیات داستانی برای بازنمایی و بازآفرینی مولفه های فرهنگی جامعه ایرانی بهره گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای مولفه های فرهنگی و هویتی موجود در سووشون را در حوزه هایی همچون آداب و رسوم، باورهای دینی و اعتقادی، ارزش های اخلاقی، عناصر ملی و میهنی، زبان و ادبیات، نمادها، شیوه زندگی و مناسبات اجتماعی بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که فرهنگ در سووشون صرفا در قالب توصیف آداب و رسوم یا عناصر بومی ظاهر نمی شود بلکه در تار و پود، روایت، شخصیت پردازی و نمادپردازی اثر حضور دارد. آیین ها و رسوم بومی، باورهای دینی، سوگ سیاوش، پیوند با سنت های ملی، مفهوم میهن دوستی، مقاومت در برابر بیگانه، خانواده، جایگاه زن و روابط اجتماعی از مهم ترین مولفه هایی هستند که در شکل گیری هویت شخصیت ها و فضای فرهنگی رمان نقش دارند. در این میان شخصیت زری نیز در روند حوادث داستان از زنی نگران و محافظه کار به شخصیتی آگاه تر و مسئول در برابر سرنوشت جامعه تبدیل می شود. از این منظر دانشور ضمن بازنمایی فرهنگ ایرانی آن را در مواجهه با تحولات اجتماعی و تاریخی زمانه به تصویر می کشد و از ادبیات به عنوان ابزاری برای حفظ، بازنمایی و بازآفرینی هویت فرهنگی بهره می گیرد. نتایج پژوهش نشان می دهد که سووشون را می توان نمونه ای برجسته از پیوند ادبیات با فرهنگ و هویت ایرانی اسلامی دانست؛ اثری که در آن عناصر ایرانی و اسلامی در کنار مولفه های تاریخی و اجتماعی، به شکل گیری تصویری چندلایه از هویت ایرانی منجر شده اند.

کلیدواژه ها:

سیمین ، دانشور ، سووشون ، فرهنگ ایرانی اسلامی ، هویت ایرانی ، مولفه های فرهنگی ، ادبیات معاصر فارسی