مروری نظری بر نقش سرمایه اجتماعی در مشارکت سیاسی بررسی مطالعات اخیر ایران

مشارکت سیاسی جهت مشروعیت و پاسخگویی نظام ها حیاتی است و سرمایه اجتماعی از طریق ایجاد شبکه های همکاری، اعتماد و هنجارهای مشترک زمینه ساز کنش جمعی می شود. باوجود انبوه پژوهش ها در ایران همچنان یکپارچگی نظری کافی در خصوص سازوکارهای اثرگذاری وجود ندارد؛ از این رو، این پژوهش با مرور نظام مند به بررسی نقش سرمایه اجتماعی در مشارکت سیاسی پرداخته است. این مطالعه به روش کیفی-مروری و با جست وجو در چهار پایگاه معتبر داخلی گوگل اسکولار، پرتال جامع علوم انسانی، نورمگز و مگیران انجام شد. از میان ۶۹ مقاله پس از غربالگری سه مرحله ای و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۱۸ مقاله برای تحلیل نهایی با روش ترکیب روایتی انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهد که رابطه ای مثبت، مستقیم و معنادار میان سرمایه اجتماعی در کلیت و ابعاد سه گانه ساختاری، رابطه ای و شناختی و مشارکت سیاسی شهروندان ایرانی وجود دارد؛ با این حال شدت تاثیر این ابعاد یکسان نیست و اعتماد اجتماعی و شبکه های اجتماعی در اغلب مطالعات قوی ترین پیش بینی کننده های مشارکت شناخته شده اند. همچنین این رابطه خطی و یکدست نبوده و تحت تاثیر نوع شبکه ها (درون گروهی در برابر برون گروهی)، بافت محلی و متغیرهای واسطه ای چون جامعه پذیری سیاسی و اعتماد سیاسی قرار دارد. نتایج تاکید دارد که سرمایه اجتماعی در ایران علی رغم تحولات اجتماعی و فناورانه پیش نیازی بنیادین برای مشارکت سیاسی پایدار محسوب می شود؛ اما اثرگذاری آن وابسته به بافت و متغیرهای میانجی است. از این رو، سیاست گذاری برای ارتقای مشارکت نیازمند رویکردی جامع و همزمان به تقویت سرمایه اجتماعی و جامعه پذیری سیاسی است.

کلیدواژه ها:

مروری ، سرمایه اجتماعی ، مشارکت سیاسی ، ایران