تحلیل مسئولیت قراردادی پلتفرم های تجارت الکترونیکی در قبال عیوب کالای عرضه شده توسط فروشندگان ثالث در حقوق ایران

با رشد روزافزون تجارت الکترونیکی و استقرار پلتفرم های بازارگاهی Marketplace به عنوان یکی از اصلی ترین کانال های توزیع کالا، مسئله مسئولیت این پلتفرم ها در قبال عیوب کالاهای عرضه شده توسط فروشندگان ثالث به یکی از چالش برانگیزترین مسائل حقوقی معاصر تبدیل شده است. ساختار سه ضلعی رابطه حقوقی میان پلتفرم، فروشنده ثالث و مصرف کننده انتساب مسئولیت را با دشواری های نظری و عملی متعددی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - تطبیقی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای به واکاوی مسئولیت قراردادی پلتفرم های تجارت الکترونیکی در حقوق ایران پرداخته و آن را با رویکردهای حقوقی ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا مقایسه می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که حقوق ایران علی رغم پذیرش کلی قاعده علی الید و قابلیت استناد به مواد ۳۶۰ و ۳۶۲ قانون مدنی، با خلا مقررات ویژه در خصوص پلتفرم های بازارگاهی مواجه است. در رویه قضایی ایران، آرای متفاوتی در این باره صادر شده است که برخی پلتفرم را صرفا واسطه و برخی دیگر او را مسئول تلقی کرده اند. این نوشتار با بهره گیری از تجارب نظام های حقوقی پیشرفته از جمله دستورالعمل جدید مسئولیت محصول اتحادیه اروپا (۲۸۵۳/۲۰۲۴) و رویه قضایی کالیفرنیا در پرونده Bolger v Amazon، الگویی برای توزیع بهینه مسئولیت میان پلتفرم و فروشنده ثالث ارائه می دهد و پیشنهاد می کند که قانون گذار ایران با اصلاح قانون تجارت الکترونیکی مسئولیت پلتفرم ها را به صورت تکمیلی (Subsidiary) در شرایط فقدان یا عدم قابلیت استیفای فروشنده ثالث به رسمیت بشناسد و معیار کنترل موثر بر معامله را مبنای انتساب مسئولیت قرار دهد. همچنین این پژوهش با تحلیل رویه قضایی ایران، فقدان آرای وحدت رویه در این حوزه را به عنوان یکی از موانع اصلی حمایت از مصرف کننده شناسایی کرده و برای رفع آن راهکارهای تقنینی و قضایی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت قراردادی ، پلتفرم ، تجارت الکترونیکی ، فروشنده ثالث ، عیب ، کالا ، حقوق ایران ، ضمان علی الید