تحلیل مسئولیت مدنی ناشی از تحریف آثار دارای حق مولف با استفاده از هوش مصنوعی در حقوق ایران

گسترش فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی به ویژه سامانه های هوش مصنوعی مولد ضمن ایجاد فرصت های نوین در تولید و بازآفرینی آثار ادبی، هنری و علمی چالش های حقوقی متعددی را در حوزه مالکیت فکری و مسئولیت مدنی پدید آورده است. یکی از مهم ترین این چالش ها تحریف آثار دارای حق مولف از طریق هوش مصنوعی و ورود خسارت به حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مبانی و ارکان مسئولیت مدنی ناشی از تحریف آثار دارای حق مولف با استفاده از هوش مصنوعی در حقوق ایران انجام شده است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی بوده و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه کتابخانه ای، بررسی قوانین، منابع فقهی، آثار دکترین حقوقی و مطالعات تطبیقی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه در نظام حقوقی ایران مقررات اختصاصی درباره مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد سامانه های هوش مصنوعی وجود ندارد اما قواعد عام مسئولیت مدنی، قانون حمایت حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان، قانون مدنی و قواعد فقهی ظرفیت مناسبی برای حمایت از صاحبان آثار فراهم کرده اند. با این حال ویژگی های خاص هوش مصنوعی از جمله تعدد عوامل موثر در تولید خروجی، دشواری انتساب رفتار زیان بار، ابهام در احراز رابطه سببیت و فقدان ضوابط قانونی مشخص موجب شده است که مقررات موجود پاسخگوی همه مسائل عملی نباشند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که برای حمایت موثر از حقوق پدیدآورندگان علاوه بر تفسیر پویا و هدف محور قوانین موجود، اصلاح قانون حمایت حقوق مولفان، تدوین مقررات اختصاصی درباره مسئولیت مدنی هوش مصنوعی، تعیین تکالیف قانونی توسعه دهندگان و ارائه دهندگان خدمات و پیش بینی سازوکارهای فنی برای جلوگیری از تحریف آثار ضروری است. اتخاذ چنین رویکردی می تواند ضمن تضمین حمایت از حقوق مادی و معنوی صاحبان آثار زمینه بهره برداری مسئولانه از فناوری هوش مصنوعی و توسعه پایدار صنایع فرهنگی را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، حق مولف ، حقوق مالکیت فکری ، حقوق معنوی ، تحریف آثار ، حقوق ایران