تاریخ در خدمت شعر یا شعر در خدمت تاریخ ؟ مطالعه موردی اسکندرنامه نظامی گنجوی

اسکندرنامه اثر برجسته نظامی گنجوی از مهمترین منظومه های تاریخی حماسی ادب فارسی به شمار می آید که در آن مرز میان تاریخ و شعر به شکلی هنرمندانه در هم آمیخته است. این پژوهش با هدف بررسی نسبت میان تاریخ و شعر در اسکندرنامه به تحلیل شیوه بازآفرینی شخصیت اسکندر و رویدادهای منسوب به او می پردازد. پرسش اصلی آن است که آیا نظامی تاریخ را در خدمت آفرینش شعری قرار داده یا از ظرفیتهای شعر برای انتقال مفاهیم تاریخی بهره برده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شاعر ضمن استفاده از منابع تاریخی روایتهای موجود را با تخیل نمادپردازی و آموزه های اخلاقی و حکمی در آمیخته و تصویری آرمانی از اسکندر ارائه کرده است در نتیجه اسکندرنامه را نمیتوان صرفا اثری تاریخی یا کاملا ادبی دانست؛ بلکه متنی میان رشته ای است که در آن تاریخ بستری برای آفرینش هنری و شعر ابزاری برای بازخوانی و تفسیر تاریخ محسوب میشود. از این رو، رابطه ای دوسویه میان تاریخ و شعر در این اثر برقرار است که موجب غنای ادبی و تاریخی آن شده است.

کلیدواژه ها:

اسکندرنامه ، نظامی ، گنجوی ، تاریخ نگاری ، شعر فارسی ، روایت تاریخی ، ادبیات حماسی