کارکردها و تمثیل های وحدت وجود در اشعار شاه نعمت الله ولی

زمینه و هدف: مفاهیم مربوط به اسلام از همان زمان ورود اسلام به ایران در حوزه زبان و ادبیات فارسی به شکل گسترده ای وارد شده است و اکثر شاعران و ادیبان عرصه شعر و ادب فارسی به موضوعات عرفانی و اسلامی پرداخته اند از جمله مهمترین مسائل عرفانی - اسلامی مطرح شده در بین شاعران بحث وحدت وجود می باشد. در این میان یکی از شاعرانی که به برجسته ترین موضوعات عرفانی - اسلامی پرداخته است شاه نعمت الله ولی است. وی از عارفان قرن نهم هجری است که در دیوان خود به طور مفصل به مسئله وحدت وجود پرداخته است. در این مقاله سعی شده است وحدت وجود، مبانی، کارکردها و تمثیل های آن در اشعار شاه نعمت الله ولی به طور مبسوط مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. روش های پژوهش پژوهش پیش رو مطالعه ای نظری است که به شیوه توصیفی - تحلیلی و بررسی مطالعات کتابخانه ای و سندکاوی شکل گرفته است. محدوده و جامعه مورد مطالعه دیوان اشعار شاه نعمت الله ولی با مقدمه سعید نفیسی است. یافته ها از برآیند این تحقیق این نتایج به دست آمد که شاه نعمت الله ولی برای بیان وحدت وجود از دو شیوه بیان مستقیم و غیر مستقیم استفاده کرده است به طوری که شکل بیان غیر مستقیم آن نمود بیشتری دارد همچنین وحدت وجود از دیدگاه شاه نعمت الله ولی با تمثیل ها و کارکردهای خود چنین بیان شده است که همه هستی نمود و جلوه ای از حضرت حق است که تمثیل هایی همچون آفتاب، دریا، خورشید و آینه مثالی از حضرت حق می باشند. نتیجه گیری به طور کلی نتایج این تحقیق در موارد زیر خلاصه می گردد ۱- شاه نعمت الله ولی به دو صورت بیان مستقیم و بیان غیر مستقیم وحدت وجود را در اشعار خود توضیح و تشریح کرده است که در بیان مستقیم خود به آیاتی از کلام الله مجید تمسک جسته است ۲- شاه نعمت الله ولی از نمادها و تمثیل های گوناگونی برای بیان غیر مستقیم وحدت وجود استفاده کرده است ۳- شاه نعمت الله ولی در بیان وحدت وجود پیرو محض ابن عربی و اندیشه و افکار اوست و در اصل اندیشه وحدت وجود از خودش مبتکر نبوده است؛ ۴- سراسر دیوان شاه نعمت الله ولی از اندیشه او درباره وحدت وجود موج می زند و وحدت وجود به منزله ستون فقرات اندیشه های شعری شاه نعمت الله ولی است و بقیه اندیشه های عرفانی او به گونه ای در پیوند با وحدت وجود است.

کلیدواژه ها:

شعر فارسی ، عرفان اسلامی ، شاه نعمت الله ولی ، وحدت وجود ، تمثیل