معنویت به مثابه ساختار زیبایی شناختی در هنر ایران؛ از باستان تا اسلام

پژوهش حاضر با هدف بازخوانی و تحلیل سیر تاریخی و فلسفی پیوند «هنر» و «معنویت» در سنت ایرانی-اسلامی انجام شده است. مقاله با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی، تاریخی-تطبیقی و رویکرد پدیدارشناسانه، ریشه های قدسی هنر را از جهان بینی دینی و آیینی ایران باستان تا دستگاه های نظری فلسفه و عرفان اسلامی بررسی می کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که هنر در سنت ایرانی همواره واجد ماهیتی معرفت شناختی و قدسی بوده و نه صرفا زیباشناختی؛ به گونه ای که مفاهیمی چون «فره ایزدی» در ایران باستان، در دوره اسلامی در قالب هایی چون «تجلی حقیقت»، «جمال الهی» و «صناعت معنوی» استمرار یافته اند. نوآوری این مقاله در ارائه خوانشی تطبیقی از مبانی نظری هنر قدسی بر پایه حکمت اشراق، عرفان نظری و سنت گرایی معاصر است؛ خوانشی که هنر را به مثابه نحوه ای از انکشاف حقیقت و تجربه وجودی انسان در تمدن ایرانی-اسلامی تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

هنر مقدس ، معنویت ، تمدن ایرانی‑اسلامی ، فره ایزدی ، پدیدارشناسی هنر