اولویت بندی مولکولی اهداف ژن درمانی در سرطان پوست با بهره گیری از رویکرد تصمیم گیری چندمعیاره MEREC–VIKOR

توسعه ژن درمانی ملانوما، علیرغم پیشرفت های انکوزنومیک، به دلیل تکیه بر معیارهای تک بعدی نظیر «فراوانی جهش» و نادیده گرفتن چالش های فنی-ایمنی، در مرحله ترجمان بالینی با نرخ شکست قابل توجهی مواجه است. هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب نظام مند تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) برای اولویت بندی بهینه اهداف درمانی از طریق ایجاد تعادل میان پتانسیل های بیولوژیک و الزامات عملیاتی است. در این مطالعه، ۲۰ ژن کاندیدا (شامل درایورها، سرکوب کننده های تومور و فاکتورهای ایمنی) بر اساس ۱۰ معیار کلیدی از جمله اهمیت عملکردی، سازگاری با وکتورهای انتقال ژن، قابلیت دارودرمانی و پروفایل ریسک ایمنی شناختی ارزیابی شدند. با تلفیق روش های MEREC (برای وزن دهی و حذف سوگیری های ذهنی) و VIKOR (برای رتبه بندی) روشی برای استخراج اولویت های درمانی تدوین گردید. یافته ها حاکی از آن است که ژن های NRAS، STAT۳ و TP۵۳ به عنوان کاندیدهای برتر، بالاترین امتیاز را در «رتبه بندی» کسب کرده اند. همسویی این اولویت ها با یافته های پیشین، اعتبار علمی روش را تایید می کند؛ با این حال، نوآوری پژوهش در شناسایی هدفمند کاندیدهایی است که ضمن حفظ کارایی، کمترین بار ریسک فنی و ایمنی را برای انتقال ژنی دارند. روش پیشنهادی به صورت هوشمندانه اهدافی با اهمیت بالینی بالا اما چالش های تکنولوژیک سنگین (نظیر PD-L۱) را در اولویت های ثانویه قرار داد که موید دقت غربالگری روش در شرایط محدودیت های بالینی است. این رویکرد، ضمن عبور از پارادایم های سنتی، ابزاری استراتژیک برای «پزشکی دقیق» فراهم می آورد تا منابع تحقیقاتی به جای رویکردهای اکتشافی پرریسک، بر اهداف با بالاترین شانس موفقیت ترجمانی متمرکز شوند. در نهایت، این پژوهش ضمن تبیین نقشه راهی تکرارپذیر برای انکوزنومیک ترجمانی، بستر لازم را برای مطالعات in vivo جهت نهایی سازی نسل آتی ژن درمانی های ایمن و موثر در سرطان ملانوما فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

ژن درمانی ملانوما ، مدل سازی MCDM ، انکوزنومیک ترجمانی ، پزشکی دقیق ، روش MEREC-VIKOR