اولویت بندی ژن های میزبان در ژن درمانی فیبروز کیستیک کودکان با رویکرد ترکیبی MEREC-VIKOR

فیبروز کیستیک (CF) یک بیماری ژنتیکی جدی است که عمدتا ریه ها، پانکراس و دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار می دهد. با وجود پیشرفت های چشمگیر در درمان های تعدیل کننده CFTR، ژن درمانی همچنان به عنوان یک استراتژی بالقوه درمانی برای کودکان مبتلا به CF مطرح است؛ اما انتخاب بهینه ژن هدف با چالش هایی همراه است که مستلزم در نظر گرفتن هم زمان عوامل زیستی، فنی، ایمنی شناختی و بالینی است. در این پژوهش، یک چارچوب تصمیم گیری مبتنی بر روش ترکیبی MEREC-VIKOR ارائه می شود که با روش MEREC وزن دهی و رتبه بندی مبتنی بر روش VIKOR، ژن های میزبان را برای ژن درمانی جهت دار به ریه در کودکان مبتلا به فیبروز کیستیک اولویت بندی می کند. در این مطالعه، ۱۵ ژن کاندید بر اساس هشت معیار کلیدی ارزیابی شدند. ماتریس تصمیم با استناد به ارزیابی های ۵۰ کارشناس (دانشجویان رشته میکروبیولوژی) تدوین شد و بدون دخالت نظرات ذهنی در وزن دهی، تحلیل گردید. نتایج MEREC نشان داد که معیار «غیرضروری بودن ژن برای سلول سالم» با وزن ۰.۳۷۷، تاثیرگذارترین معیار بوده و پس از آن «پایداری پروتئین» (۰.۱۲۱) و «سطح بیان در ریه کودکان» (۰.۱۰۷) قرار داشتند. رتبه بندی نهایی با روش VIKOR، ژن SERPINA۱ (کدکننده آلفا-۱-آنتی تریپسین) را به عنوان بهترین گزینه هدف شناسایی کرد، در حالی که ژن CFTR تنها در رتبه دوازدهم قرار گرفت (به دلیل اندازه بزرگ، پروفایل ایمنی شناختی نامطلوب و حاشیه ایمنی پایین تر). یافته ها حاکی از آن است که SERPINA۱ به دلیل تعادل بهینه در اثربخشی، ایمنی و قابلیت تحویل، می تواند به عنوان یک هدف جایگزین یا مکمل در استراتژی های ژن درمانی CF مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فیبروز کیستیک ، ژن درمانی ، اولویت بندی ژن های میزبان ، MEREC-VIKOR ، تصمیم گیری چندمعیاره