چالش های مسئولیت مدنی در نظام حقوقی ایران در مواجهه با آسیب های ناشی از هوش مصنوعی

پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی به بررسی چالش های مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران می پردازد. گسترش کاربرد هوش مصنوعی در حوزه های مختلف احتمال بروز خسارات و آسیب های جدیدی را افزایش داده است. خودمختاری، یادگیری مستمر و پیش بینی ناپذیری برخی سامانه های هوش مصنوعی، تعیین مسئول خسارت را با دشواری مواجه می سازد. در نظام حقوقی ایران قواعد سنتی مسئولیت مدنی عمدتا بر تقصیر و انتساب مستقیم فعل زیانبار به انسان استوار است. این مبانی در مواجهه با سامانه های هوشمند به ویژه در تعیین مسئولیت کاربر و سازنده با خلاها و ابهام های قانونی روبه رو هستند. پژوهش حاضر با تکیه بر قواعد اتلاف و تسبیب، قانون مدنی و قانون مسئولیت مدنی زنجیره انتساب مسئولیت را بررسی می کند. همچنین با مطالعه تطبیقی رویکرد اتحادیه اروپا و ایالات متحده راهکارهای موجود برای جبران خسارات ناشی از هوش مصنوعی مورد ارزیابی قرار می گیرد. یافته ها نشان می دهد که صرف مسئول شناختن کاربر یا سازنده ممکن است در آینده پاسخگوی تمامی خسارات ناشی از هوش مصنوعی نباشد. از این رو، بازنگری در قواعد موجود و تدوین مقررات ویژه برای حمایت از زیان دیدگان ضروری به نظر می رسد. در نهایت پژوهش امکان شناسایی شخصیت حقوقی مستقل برای هوش مصنوعی را به عنوان راهکاری نوین برای تعیین مسئولیت و تضمین جبران خسارت بررسی می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، جبران خسارت ، نظام حقوقی ، ایران ، تقصیر ، اتلاف ، سببیت ، مسئولیت بدون تقصیر ، اشخاص حقوقی یا حقیقی ، فناوری های نوین ، خسارات ناشی از هوش مصنوعی