حکیده نوای موسیقی آیینی در عصر ناصرالدین شاه

تهران در دوره قاجار به عنوان دارالخلافه، کانون اصلی برگزاری آیین های عزاداری محرم بود. به تبع عصر ناصری (۱۳۱۳-۱۲۶۴ قمری) نقطه عطفی در تاریخ موسیقی ایران به شمار می رود که در آن، موسیقی آیینی به اوج شکوفایی خود دست یافت. از این رو هدف اصلی این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و اسناد تاریخی به واکاوی موسیقی آیینی در این دوره است لذا پرسش اصلی آن است که نوای موسیقی آیینی در عصر ناصری چه تحولاتی را تجربه کرد و چه عواملی در شکل گیری و تکامل آن موثر بودند؟ یافته ها نشان می دهد که حمایت ناصرالدین شاه، ساخت تکیه دولت، سفرهای فرنگستان و ورود مفاهیم جدید موسیقایی از اروپا، زمینه ساز تحولاتی بنیادین در موسیقی آیینی در ایران شدند. در این دوره تعزیه به عنوان مهم ترین نمود موسیقی آیینی با بهره گیری از نظام دستگاهی و حضور سازهای جدید به اوج تکامل خود رسید و همزمان، موسیقی مذهبی از انحصار مجالس خصوصی خارج و به عرصه ای عمومی بدل شد. این پژوهش نشان می دهد که بسیاری از گوشه های ردیف موسیقی ایرانی ریشه در نغمات تعزیه دارند و این هنر آیینی نقشی کلیدی در حفظ و انتقال میراث موسیقایی ایران ایفا کرده است.

کلیدواژه ها:

موسیقی آیینی ، عصر ناصری ، تعزیه ، ردیف موسیقی ایران