بازخوانی ادله فقهی رویت هلال در عصر هوش مصنوعی

این پژوهش به بازخوانی نظام مند ادله ی فقهی رویت هلال در فقه امامیه و فقه اهل سنت در پرتو تحولات نوین نجومی-رصدی و به ویژه ظهور سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی می پردازد. پرسش اصلی مقاله آن است که آیا مبانی استنباطی مذاهب خمسه ظرفیت ادغام داده های محاسباتی و مدل های یادگیری ماشین در فرایند اثبات یا نفی هلال را دارند یا آن که نصوص ناظر به رویت و روایات ناهی از «حساب» هرگونه اتکای شرعی به این داده ها را نفی می کند. در بخش اول با تحلیل آیات ۱۸۵ و ۱۸۹ سوره بقره و روایات کلیدی «صوموا لرویته...» و «... فان غم علیکم...» در منابع روایی مذاهب خمسه نشان داده می شود که بسیاری از فقها-از جمله در قرائت های متاخر–میان «هدف حکم» تحقق عبادت در وقت صحیح با حصول یقین یا اطمینان و طریق متعارف رویت با چشم تفکیک کرده اند و مفهوم رویت را به عنوان یکی از اسباب حصول علم نه تنها موضوع مستقل قابل فهم دانسته اند. در ادامه با استناد به فتاوای معاصر در باب حجیت محاسبات قطعی در مقام نفی شهادات غیرممکن و نقش محاسبات نجومی در رد دعاوی متعارض ظرفیت درونی فقه برای پذیرش درجاتی از علم حاصل از روش های محاسباتی تبیین می شود.

کلیدواژه ها:

رویت هلال ، هوش مصنوعی ، فقه امامیه ، فقه اهل سنت ، محاسبات نجومی ، یادگیری ماشین ، Manazel