نقش تحریم های بین المللی و تاثیر آن بر تجارت جهانی محصولات استراتژیک (نفت و گاز و مواد پتروشیمی)

تحریم های بین المللی تاثیرات گسترده ای بر تجارت جهانی محصولات استراتژیک مانند نفت، گاز و پتروشیمی گذاشته و محدودیت های سنگینی را بر کشورهایی مانند ایران و روسیه تحمیل کرده است. این تحریم ها که با فعال سازی مکانیزم ماشه اسنپ بک در چارچوب برجام به سرعت تحریم های سازمان ملل را بازگرداندند بر ناوگان حمل ونقل، سیستم های بانکی و همکاری های بین المللی اثر گذاشته اند. این محدودیت دسترسی به ناوگان های استاندارد مانند افراماکس، کشورهای تحت تحریم را به سمت استفاده از مسیرهای غیررسمی و بازارهای آسیایی سوق داده است و همچنین در حوزه مالی تحریم سیستم سوئیفت و نظارت های سختگیرانه AML/CFT نقل و انتقالات مالی را مختل کرده و استفاده از سیستم های جایگزین مانند CIPS و IPSF را افزایش داده است. بر اساس گزارش های رسمی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، تولید نفت در ایران در دوره ۲۰ ساله ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۰ میلادی، در سال ۲۰۰۶ در بالاترین سطح خود ۴ میلیون و ۷۳ هزار بشکه برآورد شده است. این میزان تولید نفت در سال ۲۰۲۰ با بیش از ۵۱ درصد کاهش به یک میلیون ۹۹۱ هزار بشکه در روز رسید که پایین ترین سطح تولید نفت ایران در این دوره زمانی است. اما در سال ۲۰۲۵ همچنان حدود ۱.۶ تا ۱.۷ میلیون بشکه در روز باقی مانده است هرچند تحت تاثیر محدودیت های مالی و لجستیکی قرار دارد. ذخیره شناور نفت ایران نیز در اوایل ۲۰۲۵ به بیش از ۲۵ میلیون بشکه رسیده است در حالی که روسیه تحریم ها پس از تهاجم به اوکراین در ۲۰۲۲ با سقف قیمتی ۶۰ دلار برای هر بشکه صادرات را تحت فشار قرار داد و درآمد گازپروم را ۴۱ درصد کاهش داد با ضرر خالص ۷ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۳ بوده است. هدف این پژوهش شناسایی چالش های ناشی از محدودیت های حمل ونقل، سیستم های بانکی و همکاری های بین المللی و تحلیل راهکارهای به کار گرفته شده توسط این کشورها برای کاهش اثرات تحریم هاست که از طریق تحلیل مقالات بین المللی و بررسی داده های آماری سازمان OPEC و IEA بوده است.

کلیدواژه ها:

تحریم های بین المللی ، سیستم بانکی ، ناوگان حمل ونقل ، AML/CFT ، انعطاف پذیری لجستیکی ، سیستم های مالی جایگزین ، CIPS