جایگاه حکمرانی جهانی هوش مصنوعی در نظام حقوق بین الملل و امکان سنجی ایجاد سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی

سید کیهان اسدی دانش آموخته حقوق بین الملل، مرکز تحصیلات تکمیلی تهران، تهران، ایران [e-mail] تحولات شتابان هوش مصنوعی طی دهه اخیر مرزهای سنتی حاکمیت دولتها، مسئولیت بین المللی، امنیت جهانی، حقوق بشر، تجارت بین الملل و حکمرانی فناوری را دگرگون ساخته است. گسترش سامانه های هوش مصنوعی مولد، سامانه های تصمیم یار خودکار، الگوریتم های یادگیری عمیق و کاربردهای نظامی و غیرنظامی هوش مصنوعی نشان داده است که چارچوب های حقوقی موجود، به رغم برخورداری از اصول بنیادین حقوق بین الملل، پاسخگوی تمامی چالش های ناشی از این فناوری نیستند. از سوی دیگر، تعدد اسناد غیرالزام آور، نبود هماهنگی میان دولتها، رقابت ژئوپولیتیکی قدرت های بزرگ، توسعه نامتوازن فناوری و فقدان یک نهاد بین المللی تخصصی موجب شکل گیری شکاف های حقوقی قابل توجه در حکمرانی جهانی هوش مصنوعی شده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، اسناد بین المللی، معاهدات، قطعنامه های سازمان ملل متحد و اسناد سازمان های بین المللی، به بررسی جایگاه حکمرانی جهانی هوش مصنوعی در نظام حقوق بین الملل پرداخته و امکان سنجی ایجاد سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی را به عنوان یک سازمان بین المللی تخصصی تحلیل می کند. در این راستا، مبانی نظری حکمرانی جهانی، اصول بنیادین حقوق بین الملل، نقش دولتها، سازمان های بین المللی، شرکت های فراملی فناوری و سایر بازیگران غیر دولتی مورد بررسی قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که گرچه اسنادی مانند توصیه نامه اخلاق هوش مصنوعی یونسکو، اصول هوش مصنوعی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، فرآیند هیروشیما، گروه هفت، کنوانسیون شورای اروپا درباره هوش مصنوعی و ابتکارهای سازمان ملل متحد گام های مهمی در جهت تنظیم گری این فناوری برداشته اند، اما فقدان یک نهاد جهانی دارای صلاحیت هماهنگ کننده، نظارتی و هنجارساز، همچنان یکی از مهم ترین خلاهای نظام حقوق بین الملل معاصر است. بر همین اساس مقاله حاضر ضمن تحلیل ظرفیت های حقوق سازمان های بین المللی، الگویی نهادی برای تاسیس سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی ارائه می دهد که بتواند با حفظ اصل حاکمیت دولتها، همکاری بین المللی، حمایت از حقوق بشر، توسعه پایدار، امنیت بین المللی و مسئولیت پذیری فناورانه زمینه شکل گیری نظامی منسجم تر برای حکمرانی جهانی هوش مصنوعی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حکمرانی جهانی ، حقوق بین الملل ، سازمان های بین المللی ، مسئولیت بین المللی ، سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی ، حقوق بشر ، تنظیم گری فناوری