نقش پیشگیری وضعی در کاهش جرایم سایبری با تاکید بر بزه دیدگی کاربران فضای مجازی

رشد لحظه ای فناوری های ارتباطی و گسترش استفاده ی عمومی از اینترنت علاوه بر اهمیت و مزایای آن بستر مساعدی برای ظهور و توسعه اشکال نوینی از بزهکاری فراهم کرده است. جرایم سایبری به دلیل ویژگی هایی چون فرامکانی بودن، ناشناس بودن نسبی مرتکبان، سرعت ارتکاب، تعداد بالای بزه دیدگان و دشواری کشف و تعقیب، الگوهای سنتی سیاست جنایی را با چالش مواجه نموده اند. در این میان صرفا توجه به پاسخ های کیفری برای مقابله ی موثر با این جرایم کافی به نظر نمی رسد. از این رو، پیشگیری وضعی به عنوان یکی از مهم ترین رویکردهای جرم شناختی در سالیان اخیر جایگاه برجسته ای در تحلیل و کنترل جرایم سایبری یافته است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای در پی بررسی نقش پیشگیری وضعی در کاهش جرایم سایبری با تاکید بر بزه دیدگی کاربران فضای مجازی در نظام حقوقی ایران است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بخش مهمی از جرایم سایبری به ویژه کلاهبرداری های اینترنتی، برداشت غیرمجاز از حساب، فیشینگ، دسترسی غیرمجاز و سوءاستفاده از داده های شخصی از رهگذر کاهش فرصت های مجرمانه، افزایش هزینه ارتکاب، تقویت مراقبت، طراحی امن خدمات دیجیتال و ارتقای آگاهی کاربران قابل کنترل تر هستند. همچنین هرچند قوانین کیفری ایران به ویژه در قانون جرایم رایانه ای بستر مناسبی برای جرم انگاری فراهم کرده اند، اما در حوزه ی پیشگیری وضعی هنوز نیاز به تقویت الزامات فنی، استانداردهای امنیت سایبری و حمایت موثرتر از بزه دیدگان احساس می شود.

کلیدواژه ها:

پیشگیری وضعی ، جرایم سایبری ، بزه دیدگی ، کاربران فضای مجازی