بررسی نقش هوش مصنوعی در پیشبینی جرم و چالشهای حقوق شهروندی

پیشرفت فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی، موجب تحول اساسی در شیوه های پیشگیری از جرم و مدیریت نظام عدالت کیفری شده است. یکی از مهم ترین کاربردهای این فناوری بهره گیری از الگوریتم های هوشمند برای پیش بینی جرم از طریق تحلیل کلان داده ها، شناسایی الگوهای بزهکاری و ارزیابی احتمال وقوع جرائم است. اگرچه این رویکرد می تواند با افزایش دقت تصمیم گیری، تخصیص بهینه منابع انتظامی، شناسایی مناطق جرم خیز و ارتقای کارآمدی سیاست جنایی نقش موثری در کاهش بزهکاری ایفا کند، اما همزمان چالش های قابل توجهی را در زمینه حمایت از حقوق شهروندی، حریم خصوصی، اصل برائت، منع تبعیض، شفافیت الگوریتمی و دادرسی عادلانه به همراه دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای به بررسی نقش هوش مصنوعی در پیش بینی جرم و تحلیل مهم ترین چالش های حقوق شهروندی ناشی از به کارگیری این فناوری در نظام عدالت کیفری پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی علی رغم برخورداری از ظرفیت های قابل توجه در ارتقای سیاست جنایی پیشگیرانه به دلیل وابستگی به داده های پیشین و احتمال بازتولید سوگیری های موجود ممکن است زمینه نقض برخی از حقوق بنیادین شهروندان را فراهم سازد. از این رو بهره گیری از سامانه های پیش بینی جرم باید در چارچوب ضوابط قانونی، نظارت قضایی، شفافیت الگوریتم ها، پاسخگویی نهادهای مسئول و رعایت اصول بنیادین حقوق کیفری صورت گیرد. از دیدگاه نگارنده، کارآمدی هوش مصنوعی در نظام عدالت کیفری زمانی تحقق می یابد که توسعه فناوری با تضمین حقوق و آزادی های شهروندان همراه باشد و تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی صرفا نقش مکمل در فرآیند تصمیم گیری انسانی ایفا کنند. در همین راستا پژوهش ضمن تبیین ظرفیت ها و مخاطرات این فناوری، بر ضرورت تدوین چارچوبی جامع برای حکمرانی مسئولانه الگوریتمی و اصلاح سیاست جنایی ایران متناسب با تحولات فناوری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، پیش بینی جرم ، حقوق شهروندی ، سیاست جنایی ، جرم شناسی ، عدالت کیفری ، الگوریتم های هوشمند