تحلیل حقوقی تعهدات و حدود مسئولیت طرفین در قرارداد حمل بار حساس در حمل و نقل هوایی داخلی ایران

هدف پژوهش حاضر تبیین ماهیت حقوقی قرارداد حمل بار حساس در حمل و نقل هوایی داخلی، تحلیل حدود تعهدات و مسئولیت های متصدی حمل، فرستنده و گیرنده و ارزیابی کفایت نظام حقوقی ایران در تنظیم این روابط با تاکید بر ارائه چارچوبی متناسب با ویژگی های بار حساس بود. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، قوانین و مقررات داخلی، اسناد و استانداردهای بین المللی هوانوردی و تحلیل تطبیقی انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد که حقوق ایران فاقد تعریف قانونی و رژیم حقوقی مستقل برای «بار حساس» است و این خلا موجب شده است تعیین حدود تعهدات و مسئولیت ها عمدتا بر پایه قواعد عام قراردادها و حمل و نقل صورت گیرد. یافته ها حاکی از آن بود که تعهدات متصدی حمل در این حوزه صرفا به جابه جایی کالا محدود نبوده و حفظ شرایط فنی، محیطی و ایمنی محموله را نیز دربر می گیرد و مبنای مسئولیت وی بیش از آنکه بر نظریه تقصیر محض استوار باشد به الگوی فرض تقصیر نزدیک است. همچنین تحلیل ها آشکار ساخت که فرستنده با تعهد به اعلام صحیح ویژگی های کالا و بسته بندی استاندارد و گیرنده با تعهد به تحویل گیری به موقع، نقش موثری در توزیع مسئولیت و انتقال ریسک ایفا کردند و نقض این تعهدات در تحقق یا تشدید خسارت موثر بود. بررسی تطبیقی نیز نشان داد که هرچند کنوانسیون های ورشو و مونترال بر حمل داخلی حکومت نداشتند، اما در زمینه تعیین حدود مسئولیت، مدیریت ریسک و تنظیم تعهدات قراردادی الگوی مناسبی برای بازنگری حقوق داخلی محسوب شدند. در نهایت پژوهش اثبات کرد که ایجاد رژیم حقوقی اختصاصی برای حمل بار حساس همراه با تعریف قانونی این مفهوم و انطباق مقررات داخلی با استانداردهای تخصصی هوانوردی شرط اساسی ارتقای امنیت حقوقی و کارآمدی نظام مسئولیت در حمل و نقل هوایی داخلی است.

کلیدواژه ها:

حمل بار ، حساس ، حمل و نقل هوایی داخلی ، مسئولیت قراردادی