نقش هراس اخلاقی در فرایند جرم انگاری در سیاست کیفری معاصر

هدف این پژوهش تحلیل نقش هراس اخلاقی در تعیین مرزهای جرم و تنظیم سیاست های کیفری معاصر بود. برای دستیابی به این هدف روش تحقیق توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی به کار گرفته شد و تلاش شد با بررسی مبانی نظری هراس اخلاقی، سازوکارهای اثرگذاری آن بر فرایند جرم انگاری تبیین شود. مسئله اصلی پژوهش آن بود که آیا جرم انگاری در سیاست کیفری معاصر همواره بر پایه ضرورت های واقعی، معیارهای حقوقی و ملاحظات عقلانی صورت گرفته است یا آنکه در برخی موارد تحت تاثیر هیجان های اجتماعی، بازنمایی های رسانه ای و فشارهای سیاسی قرار داشته است. یافته های پژوهش نشان داد که هراس اخلاقی به عنوان یک محرک اجتماعی-فرهنگی می تواند زمینه ساز جرم انگاری رفتارهایی شود که پیش تر از دیدگاه حقوقی جرم محسوب نمی شدند یا دست کم ضرورت کیفری سازی آن ها به صورت روشن و قطعی اثبات نشده بود. این پدیده با ایجاد اضطراب، عمومی سازی، برجسته سازی تهدیدهای اخلاقی و اجتماعی و تقویت فشارهای رسانه ای و سیاسی فرایند جرم انگاری را از چارچوب عقلانیت هنجاری و ارزیابی های کارشناسی فاصله داده و سیاست کیفری را به سمت واکنش های احساسی، شتاب زده، نمادین و گاه غیر ضروری سوق داده است. همچنین مشخص شد که هراس اخلاقی می تواند معیارهای کلاسیک و بنیادین سیاست کیفری مانند ضرورت، تناسب، حداقلی بودن و کارآمدی را زیر سوال ببرد و زمینه را برای تورم کیفری، گسترش مداخلات سرکوبگرانه، افزایش اختیارات دولت در حوزه کنترل اجتماعی و کاهش کارآمدی نظام عدالت کیفری فراهم سازد. افزون بر این، پژوهش نشان داد که رسانه ها، افکار عمومی و کنشگران سیاسی در بازتولید هراس اخلاقی و تبدیل آن به مطالبه کیفری نقش مهمی داشته اند و همین امر می تواند قانون گذار را به سمت تصمیم گیری های واکنشی و کمتر سنجیده هدایت کند. در نهایت پیشنهاد شد که قانون گذاران با اتکا به ارزیابی های علمی، بهره گیری از داده های جرم شناختی، تقویت نهادهای کارشناسی مستقل و کاهش وابستگی تصمیمات کیفری به فشارهای اجتماعی و رسانه ای از گسترش بی رویه جرم انگاری جلوگیری کنند و سیاست کیفری را در مسیر عقلانیت، تناسب و عدالت نگه دارند.

کلیدواژه ها:

هراس اخلاقی ، جرم انگاری ، سیاست کیفری ، حقوق جزا ، کنش اجتماعی