مسئولیت مدنی و کیفری پزشکان در تجویز اکسی کدون

زمینه و هدف: اکسی کدون یکی از پر مصرف ترین مسکن های اپیوئیدی با اثر بخشی بالا در مدیریت دردهای حاد و مزمن است. با این حال، ویژگی فارماکولوژیک و گستره بالای تداخلات دارویی آن را به دارویی پرخطر در حوزه سلامت عمومی و مسئولیت حقوقی پزشکان تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد فارماکولوژیک بالینی و حقوقی مسئولیت ناشی از تجویز اکسی کدون تدوین شده است. یافته ها: اکسی کدون از طریق متابولیسم گسترده در کبد توسط آنزیم های CYP۲D۶ و CYP۳A۴، مستعد تداخلات دارویی و تفاوت های بین فردی ناشی از پلی مورفیسم های ژنتیکی است. مصرف همزمان با مهارکننده های این آنزیم ها و داروهای سرکوب کننده سیستم عصبی مرکزی به ویژه بنزودیازپین ها خطر افسردگی تنفسی و مسمومیت کشنده را به طور قابل توجهی افزایش می دهد. از منظر حقوقی تجویز اکسی کدون تکالیف مضاعفی بر عهده پزشک می نهد؛ آگاهی دهی نسبت به خطرات وابستگی و سوءمصرف، پایش تداخلات دارویی، ارزیابی وضعیت کبدی بیمار و توجه به عوامل ژنتیکی موثر در متابولیسم. قصور در هر یک از این سطوح با استناد به مبانی فقهی و حقوقی نظیر قاعده اتلاف و تسبیب، اصل لاضرر و معیارهای تشخیص تقصیر می تواند مبنای مسئولیت مدنی و کیفری پزشک باشد. نتیجه گیری: نظام سلامت ایران نیازمند تدوین پروتکل های بالینی الزام آور برای تجویز و پایش اکسی کدون، بازنگری در قوانین مسئولیت پزشکی با رویکرد سیستمی و ایجاد سازوکارهای کارآمد برای گزارش دهی خطاهای دارویی است. رویکردهای ترمیمی و اصلاح گرا در کنار نهادهای ارفاقی می تواند در مواجهه با تخلفات پزشکی این حوزه راهگشا باشد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت ، حقوق پزشکی ، اکسی کدون