ارزیابی سیاست های تاب آوری زیرساخت های انرژی در مدیریت بحران برق و گاز ایران

بحران انرژی در ایران به یکی از چالش های ساختاری و مزمن تبدیل شده است که تمامی بخش های اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیت ملی را تحت تاثیر قرار داده است. علی رغم برخورداری از ذخایر عظیم گاز طبیعی (دومین ذخایر بزرگ جهان) و منابع نفتی قابل توجه، الگوی مصرف ناکارآمد، سرمایه گذاری ناکافی در زیرساخت ها، تحریم های بین المللی و عدم انسجام در حکمرانی انرژی موجب شکل گیری ناترازی عمیق عرضه و تقاضا در شبکه های برق و گاز کشور شده است. این پژوهش با هدف ارزیابی سیاست های تاب آوری زیرساخت های انرژی در مدیریت بحران برق و گاز ایران انجام شده است. رویکرد پژوهش ترکیبی از روش های کمی و کیفی بوده و با استفاده از تحلیل محتوای اسناد بالادستی، مرور نظام مند ادبیات موضوع و بررسی تطبیقی تجارب بین المللی چهار بعد اصلی تاب آوری انرژی شامل «مقاومت»، «بازیابی»، «انطباق پذیری و تحول» مورد سنجش قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیاست های فعلی عمدتا بر مدیریت سمت تقاضا و تخصیص اضطراری متمرکز بوده و رویکردی پیشگیرانه و ساختاری برای افزایش تاب آوری زیرساخت ها تدوین نشده است. شاخص های کلیدی نشان می دهد که بهره وری متوسط نیروگاه های حرارتی کمتر از ۳۷ درصد، تلفات انتقال و توزیع برق حدود ۲۵ درصد و شدت مصرف انرژی در ایران حدود سه برابر میانگین جهانی است. سناریوهای محتمل برای آینده ناترازی انرژی ایران شامل چهار وضعیت «بهار انرژی»، «سراب انرژی»، «باتلاق انرژی» و «زمستان انرژی» است که بسته به عملکرد، حکمرانی، سرمایه گذاری و همکاری های منطقه ای متحقق خواهند شد. در پایان، چارچوبی ترکیبی شامل راهکارهای کوتاه مدت مدیریت هوشمند مصرف، میان مدت توسعه نیروگاه های تجدیدپذیر خورشیدی و بادی با هدف افزودن ۱۱.۵ گیگاوات تا سال ۲۰۲۶ و بلندمدت اصلاح ساختاری یارانه ها، خصوصی سازی، توزیع و دیپلماسی انرژی برای ارتقای تاب آوری زیرساخت های انرژی ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری انرژی ، زیرساخت های انرژی ، مدیریت بحران ، ناترازی برق و گاز ، سیاست گذاری انرژی ایران