تحلیل حقوقی قراردادهای هوشمند و چالشهای اجرای آن در نظام حقوقی ایران

گسترش فناوری بلاک چین و تحول در بسترهای دیجیتال به ظهور مفاهیم نوینی در روابط قراردادی انجامیده است که «قراردادهای هوشمند» از مهمترین آنها به شمار می روند. این قراردادها به صورت برنامه های رایانه ای مبتنی بر بلاک چین طراحی شده اند که مفاد توافق طرفین را در قالب کدهای دیجیتال اجرا کرده و امکان اجرای خودکار تعهدات را بدون نیاز به واسطه های سنتی فراهم می سازند. چنین ویژگی هایی موجب افزایش سرعت، شفافیت و کارایی معاملات شده است. با این حال، ورود این فناوری به حوزه حقوق قراردادها پرسش هایی بنیادین درباره ماهیت، حقوقی، اعتبار و نحوه اجرای آن در نظام های حقوقی مختلفه به ویژه نظام های مبتنی بر سنت های کلاسیک مطرح کرده است. هدف این پژوهش تبیین ماهیت حقوقی قراردادهای هوشمند و تحلیل چالش های اجرایی آنها در نظام حقوقی ایران است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و بررسی منابع حقوقی داخلی و خارجی گردآوری شده اند، همچنین با رویکردی تطبیقی برخی تجارب تقنینی سایر کشورها در این حوزه مورد بررسی قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که علیرغم تفاوت های فنی قراردادهای هوشمند را می توان در چارچوب قواعد عمومی قراردادها تحلیل کرد. اصل حاکمیت اراده و ماده ۱۰ قانون مدنی ظرفیت پذیرش این نوع قراردادها را فراهم می کند و قانون تجارت الکترونیکی نیز با شناسایی داده پیام و امضای الکترونیکی مبنایی برای اعتبار معاملات دیجیتال ایجاد کرده است. با این حال چالش هایی نظیر احراز قصد واقعی طرفین، تعیین مسئولیت در قبال خطاهای فنی و تعارض میان ویژگی تغییر ناپذیری بلاکچین و نهادهایی چون فسخ و اقاله همچنان پابرجاست. بر این اساس، تدوین مقررات تکمیلی، توسعه زیرساخت های حقوقی و ارتقای دانش تخصصی برای بهره برداری ایمن و موثر از این فناوری ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، بلاکچین ، حقوق قراردادها ، حقوق فناوری اطلاعات ، قانون تجارت الکترونیکی