بررسی ضمان ید در حقوق ایران و فقه امامیه

در فقه و حقوق قواعد گوناگون و متنوعی وجود دارد که اختصاص به مورد معین ندارد برخی از آنها فقط قاعده ای فقهی است و بعضی هم در فقه و هم در حقوق استناد و استعمال می شود. ضمان در لغت به معنای پذیرفتن، قبول کردن و ملزم شدن آمده است و از آن به کفالت نیز تعبیر شده است. در اصطلاح فقه و حقوق به ویژه از به کار بردن اصطلاحاتی همچون «وضع ید»، «رفع ید» و «خلع ید» میتوان دریافت که منظور از «ید»، استیلا و سلطه ای است که شخص بر شی، مال و حقی دارد و به اعتبار آن، هرگونه تصرفی که صلاح بداند می تواند در آن مال یا شی بنماید. ضمان ید یک قاعده ی عقلی فقهی و حقوقی است که آیات، سنت، بنای عقلا و سیره مسلمین موید آن است که ید بر مال غیر برای صاحب ید مسئولیت ایجاد می کند خواه ذوالید مستقل، منفرد یا غیر آنها باشد. ضمان در ید، ضمینی ضمان واقعی محسوب می شود و اموال؛ اعم از اعیان، منافع و حقوق را شامل می شود. از موارد قابل تطبیق با این قاعده می توان غصب، مقبوض به عقد فاسد، لقطه، معامله فضولی، ایفاء ناروا و... نام برد. انگیزه انتخاب این موضوع کاربرد عملی وسیع و تا اندازه ای همیشگی آن است که تحقیق پیرامون آن را بر هر طالب علم حقوق لازم می سازد و فراگیری بهتر و یادآوری احکام آن موجب می شود به رابطه ملموس فرد بر شی و تعلق آن به شخص بیشتر آگاه شویم و هرگاه اختلاف و تردیدی در حدود و شمول این ضمان پیش آمد به کمک مستندات و احکام این ضمان آنها را رفع نماییم. لذا ضمان ید به عنوان یکی از قواعد فقهی و حقوقی است که جامعه امروز نیازمند تحقیق بیشتر در خصوص آن می باشد.

کلیدواژه ها:

ضمان ، ضمان ید ، علی الید ، ضمان عقدی ، ضمان معاوضه ای ، ضمان قهری ، ضمان عهدی