مطالعه تطبیقی نقوش زنان بر روی سنگ قبر گورستان های دارالسلام و دارالرحمه شیراز بر مبنای رویکرد نشانه شناسی رولان بارت

نشانه شناسی در رویکرد بارت، نه صرفا مطالعه اجزای منفرد، بلکه بازسازی کلیت یک پدیده است تا بتوان عملکرد آن را در چارچوبی نظام مند فهم کرد که هدف اصلی آن رمزگشایی از ساختارهای معنایی پنهان در نظام های فرهنگی و اجتماعی و تلاشی برای شناسایی لایه های ثابت و بنیادین معنا در دل تنوع ظاهری نشانه ها است. او معتقد بود که "متن" فراتر از ساختارهای نوشتاری و الفبایی است و می تواند در قالب های تصویری، صوتی و حتی فرهنگی نیز معنا تولید کند. در ادامه همین رویکرد دو نوع دلالت صریح و ضمنی را معرفی کرد. همچنین مفهوم او "رمزگان" را به عنوان مجموعه ای از قراردادهای اجتماعی پذیرفته شده مطرح می کند که تفسیر متون وابسته به آن هاست. زیرا این رمزگان ها هستند که مسیر خوانش غالب و موثر را مشخص می کنند. از این منظر، نقوش و فرم های به کاررفته در سنگ قبرها را می توان به مثابه "متنی نشانه ای" تلقی کرد که حامل دلالت های چندلایه و متنوع هستند و مخاطب را در فرآیند تفسیر و معناپردازی درگیر می سازند. مخاطب در مواجهه با این عناصر، با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و اقلیمی، به خوانش و تفسیر آن ها می پردازد و از طریق این فرآیند، معناهایی را تولید می کند که ریشه در فرهنگ و ذهنیت جمعی دارد. نتایج این پژوهش که با رویکردی نشانه شناسانه و با تکیه بر نظریات رولان بارت، به بررسی تطبیقی نقوش زنان بر روی سنگ قبرهای دو گورستان تاریخی دارالسلام و دارالرحمه در شهر شیراز پرداخته نشان می دهد نقوش زنان در دارالسلام بیشتر متاثر از سنت های مذهبی و عرفی است، در حالی که در دارالرحمه، گرایش به بازنمایی های مدرن تر و فردگرایانه تر مشاهده می شود. این تفاوت ها نه تنها بازتابی از تحولات فرهنگی و اجتماعی شیراز در دوره های مختلف می باشند، بلکه نشان دهنده نقش نشانه ها در شکل دهی به حافظه جمعی و هویت زنانه در فضای مرگ و یادمان نیز هستند.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی ، رولان بارت ، سنگ قبر ، نقوش ، نقش زن ، دارالسلام ، دارالرحمه