همکاری انسان و هوش مصنوعی در حسابداری مدیریت مرور شواهد تجربی و جهت گیری های آینده

هوش مصنوعی به سرعت در حال دگرگون سازی کارکرد حسابداری مدیریت است؛ کارکردی که به دلیل ماهیت داده محور و تصمیم محور آن (بودجه بندی، مدیریت بهای تمام شده، برنامه ریزی، سنجش عملکرد و پشتیبانی از تصمیم گیری) بیش از سایر حوزه های حسابداری در معرض این فناوری قرار دارد. هدف این مقاله مروری، گردآوری و تحلیل نظام مند شواهد تجربی موجود درباره «همکاری» انسان و هوش مصنوعی در حسابداری مدیریت و ترسیم جهت گیری های پژوهشی آینده است. در این مرور، با تکیه بر روش مرور ساختارمند، مطالعات تجربی معتبر منتشرشده در بازه ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ در نشریه های برتر حسابداری و گزارش های نهادهای حرفه ای (مانند انجمن حسابداران خبره بریتانیا و انجمن حسابداران مدیریت) بررسی و در چند درون مایه دسته بندی شده اند. یافته ها نشان می دهند که اجماع شواهد تجربی، نه بر «جایگزینی» بلکه بر «هم افزایی» انسان و ماشین دلالت دارد: نیرومندترین شاهد میدانی موجود، افزایش بهره وری، کاهش زمان بستن حساب ها، افزایش جزئی نگری دفتر کل و بازتخصیص زمان حسابدار از کارهای روزمره به تحلیل و مشاوره را گزارش کرده است، در حالی که حسابداران باتجربه دقیقا در نقاطی که اطمینان مدل پایین است مداخله می کنند. در مقابل، شواهد رفتاری و آزمایشی دو پدیده متضاد را آشکار می سازند: «تردید الگوریتمی» (کم اعتمادی و کم بهره گیری از توصیه ماشین) و «سوگیری اتوماسیون» (اتکای بیش از حد به خروجی نادرست ماشین). بحث اصلی مقاله این است که چالش بنیادین همکاری، نه توان محاسباتی ماشین، بلکه «واسنجی اعتماد» انسان است؛ یعنی یافتن نقطه تعادل میان کم بهره گیری و اتکای افراطی. مرور همچنین چالش های کیفیت داده، تبیین پذیری (مسئله جعبه سیاه)، مهارت زدایی، اخلاق، پاسخ گویی و حاکمیت داده را برجسته می کند. نتیجه گیری آن است که حسابداری مدیریت در حال گذار از نقش ثبت و گزارشگری به نقش شراکت تجاری و تولید بینش است و آینده پژوهش باید بر مطالعات میدانی علی بیشتر، واسنجی اعتماد، و سنجش پیامدهای فناوری های نوظهور مانند هوش مصنوعی عامل محور متمرکز شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حسابداری مدیریت ، همکاری انسان و ماشین ، هوش افزوده ، واسنجی اعتماد ، سوگیری اتوماسیون