مطالعه تاثیر مدیریت بحران شهری بر افزایش تاب آوری شهرها در برابر مخاطرات طبیعی با تاکید بر آمادگی سازمانی، آموزش شهروندی و هماهنگی نهادی

در دهه های اخیر، افزایش جمعیت شهری، گسترش کالبدی شهرها، تمرکز زیرساخت های حیاتی و تشدید مخاطرات طبیعی موجب شده است که مدیریت بحران شهری و تاب آوری شهری به یکی از مهم ترین موضوعات در حوزه مدیریت و برنامه ریزی شهری تبدیل شود. شهرها به دلیل پیچیدگی اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی، در برابر مخاطراتی مانند زلزله، سیل، فرونشست، رانش زمین و طوفان آسیب پذیر هستند و در صورت نبود مدیریت مناسب، این مخاطرات می توانند به بحران های گسترده انسانی، اقتصادی و نهادی تبدیل شوند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مطالعه تاثیر مدیریت بحران شهری بر افزایش تاب آوری شهر کرج در برابر مخاطرات طبیعی و با تاکید بر آمادگی سازمانی، آموزش شهروندی و هماهنگی نهادی انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش شامل شهروندان ساکن شهر کرج است و ابزار اصلی گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بر اساس طیف پنج درجه ای لیکرت در نظر گرفته شده است. متغیرهای اصلی پژوهش شامل مدیریت بحران شهری، آمادگی سازمانی، آموزش شهروندی، هماهنگی نهادی و تاب آوری شهری است. برای تحلیل داده ها از شاخص های توصیفی مانند میانگین و انحراف معیار و همچنین روش های استنباطی مانند همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان داد که وضعیت کلی مدیریت بحران شهری در کرج در سطح متوسط رو به مطلوب قرار دارد. در میان ابعاد مدیریت بحران، آمادگی سازمانی بیشترین میانگین را به خود اختصاص داد و نشان داد که ساختارهای رسمی و ظرفیت های اولیه مدیریت بحران در شهر وجود دارد. با این حال، ضعف هایی مانند محدودیت منابع مالی پایدار، سرعت پایین بسیج منابع و نیاز به تقویت مانورهای دوره ای مشاهده شد. آموزش شهروندی ضعیف ترین بعد پژوهش بود و بیشترین شکاف را با وضعیت مطلوب نشان داد. این یافته بیانگر آن است که شهروندان کرج از نظر آموزش های عملی، مانورهای محله محور، آشنایی با کمک های اولیه و نقش آفرینی در مرحله بازتوانی نیازمند تقویت جدی هستند. هماهنگی نهادی نیز در سطح متوسط ارزیابی شد، اما نتایج نشان داد که میان هماهنگی رسمی و هماهنگی عملیاتی فاصله وجود دارد. نتایج تحلیل همبستگی و رگرسیون نشان داد که مدیریت بحران شهری تاثیر مثبت و معناداری بر تاب آوری شهری دارد. همچنین، آمادگی سازمانی، آموزش شهروندی و هماهنگی نهادی هر سه بر تاب آوری شهر کرج اثرگذار هستند. در مجموع، پژوهش نتیجه می گیرد که افزایش تاب آوری شهر کرج در برابر مخاطرات طبیعی نیازمند حرکت از مدیریت بحران واکنشی و سازمان محور به سوی الگویی یکپارچه، پیشگیرانه، آموزش محور، محله محور و هماهنگ است. تقویت آموزش شهروندی، ایجاد نظام مدیریت بحران محله محور، ارتقای آمادگی عملیاتی سازمان ها، توسعه سامانه فرماندهی مشترک، توجه به گروه های آسیب پذیر و استفاده هدفمند از فناوری های هوشمند از مهم ترین راهکارهای پیشنهادی پژوهش است.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران شهری ، تاب آوری شهری ، مخاطرات طبیعی ، آمادگی سازمانی ، آموزش شهروندی ، هماهنگی نهادی ، شهر کرج