مطالعه تاثیر رسانه های اجتماعی بر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی با نقش میانجی سواد رسانه ای و آگاهی انتقادی کاربران

رسانه های اجتماعی به عنوان یکی از مهم ترین پدیده های ارتباطی عصر معاصر، نقش بسزایی در شکل دهی افکار عمومی، نگرش های اجتماعی و رفتار شهروندان ایفا می کنند. این رسانه ها همزمان می توانند موجب افزایش آگاهی، تقویت مشارکت مدنی و گسترش سرمایه اجتماعی شوند و هم به دلیل انتشار اطلاعات نادرست، قطبی سازی افکار و بازنمایی ناکارآمد نهادها، موجب کاهش اعتماد عمومی و فرسایش سرمایه اجتماعی گردند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر رسانه های اجتماعی بر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی با نقش میانجی سواد رسانه ای و آگاهی انتقادی کاربران طراحی شده است. روش پژوهش مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل منابع علمی، مقالات پژوهشی، گزارش های تخصصی و اسناد مرتبط است. یافته ها نشان می دهد که اثر رسانه های اجتماعی بر اعتماد عمومی بیشتر به سمت رابطه منفی یا مشروط گرایش دارد، در حالی که اثر آن ها بر سرمایه اجتماعی دوگانه و وابسته به نوع استفاده کاربران است. سواد رسانه ای نقش مهمی در کاهش اثرات منفی رسانه های اجتماعی بر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی دارد و توانایی تحلیل و ارزیابی محتوای رسانه ای را برای کاربران فراهم می سازد. علاوه بر این، آگاهی انتقادی کاربران به آن ها امکان می دهد جهت گیری ها، منافع پنهان و سوگیری های رسانه ای را شناسایی کرده و از پذیرش هیجانی محتوا جلوگیری کنند، که این امر اعتماد عقلانی و سرمایه اجتماعی آگاهانه را تقویت می کند. یافته ها همچنین نشان می دهد که رسانه های اجتماعی به تنهایی تعیین کننده اعتماد و سرمایه اجتماعی نیستند و کیفیت اثرگذاری آن ها به نوع مصرف، زمینه اجتماعی و توان کاربران در تحلیل و ارزیابی محتوا وابسته است. پژوهش حاضر چارچوبی میانجی محور برای فهم اثر رسانه های اجتماعی ارائه می دهد که در آن سواد رسانه ای و آگاهی انتقادی کاربران نقش کلیدی در تعدیل اثر رسانه ها ایفا می کنند. نتایج این پژوهش می تواند برای سیاست گذاری فرهنگی و رسانه ای، آموزش شهروندی، تقویت سواد رسانه ای و افزایش سرمایه اجتماعی کاربرد داشته باشد. همچنین، این مطالعه مبنایی نظری برای پژوهش های تجربی و پیمایشی آتی فراهم می کند و شکاف موجود در ادبیات داخلی و بین المللی را پر می سازد.

کلیدواژه ها:

رسانه های اجتماعی ، اعتماد عمومی ، سرمایه اجتماعی ، سواد رسانه ای ، آگاهی انتقادی ، مشارکت مدنی