مدل سازی پویایی نوسانات و همبستگی بازار سرمایه ایران و رمزارزها تحت نااطمینانی ژئوپلیتیکی با رویکرد ترکیبی ARIMA–DCC-GARCH–SABR–Black–Scholes

در سال های اخیر، بازار سرمایه ایران تحت تاثیر عواملی همچون نوسانات رمزارزها، تحولات ژئوپلیتیکی و تغییرات سیاست های اقتصادی، دچار رفتارهای پیچیده و غیرخطی شده است. هدف این پژوهش، تحلیل پویایی نوسانات و همبستگی بین بازار سرمایه ایران و بازار رمزارزها در مواجهه با نااطمینانی ژئوپلیتیکی با استفاده از ترکیب مدل های ARIMA و DCC-GARCH است. داده های ماهانه شاخص کل بورس تهران (TEDPIX)، قیمت بیت کوین و شاخص جهانی نااطمینانی ژئوپلیتیکی (GPR) در دوره زمانی ژانویه ۲۰۱۶ تا ژوئن ۲۰۲۵ به کار گرفته شده است. در مرحله نخست، برای مدل سازی رفتار سری های زمانی و حذف روند کوتاه مدت، از مدل ARIMA(p,d,q) استفاده شد. در گام بعد، به منظور برآورد نوسانات شرطی و همبستگی پویا میان متغیرها، مدل DCC-GARCH به کار رفت. نتایج نشان داد که نوسانات بازار رمزارزها و افزایش نااطمینانی ژئوپلیتیکی منجر به تشدید نوسانات شاخص کل بورس تهران می شود. این یافته نشان می دهد که ریسک های ژئوپلیتیکی و نوسانات رمزارزها به صورت هم زمان بر پویایی بازار سرمایه ایران اثرگذارند و در دوره های بحرانی همبستگی بین بازارها افزایش می یابد. همچنین همبستگی بین TEDPIX و بیت کوین در دوره های پرریسک افزایش یافته است که نشانگر انتقال نوسانات بین دو بازار است. از منظر کاربردی، نتایج حاصل از مدل DCC-GARCH قابلیت استفاده در مدل های مشتقات مالی نظیر SABR و Black–Scholes را دارد. به کارگیری واریانس های شرطی برآوردشده در فرآیند قیمت گذاری اختیار معامله می تواند منجر به دقت بیشتر در تحلیل ریسک و بهبود ابزارهای پوشش نوسان در بازارهای مالی نوظهور شود.

کلیدواژه ها:

مدل ARIMA ، مدل DCC-GARCH ، نااطمینانی ژئوپلیتیکی ، رمزارزها ، شاخص کل بورس تهران (TEDPIX) ، مدل SABR ، مدل Black–Scholes ، نوسانات مالی ، همبستگی پویا