کاوشی در پیش نیازهای نهادی فناورانه ی تحقق گزارشگری تعهدی در دولت ایران: مدلی تلفیقی از رویکردهای ساختاری توزیعی

تحول در نظام مالی دولتی، همواره با دشواری های ساختاری، رفتاری و فنی همراه بوده است. در میان دگرگونی های نظام های حسابداری بخش عمومی، گذار از روش نقدی به تعهدی، به دلیل ماهیت چندوجهی و پیوند با مفاهیمی چون شفافیت، پاسخگویی و کارایی تخصیص منابع، از حساسترین موضوعات خط مشی گذاری مالی محسوب می شود. پژوهش کنونی با هدف شناسایی و اولویت بندی مجموعه عوامل اثرگذار بر استقرار موفقیت آمیز حسابداری تعهدی در بخش عمومی ایران صورت گرفته و می کوشد تا با استفاده از رهیافتی ترکیبی، چارچوبی عملیاتی برای سیاست گذاران فراهم آورد. این مطالعه با بهره گیری از روش آمیخته ی اکتشافی، در مرحله ی نخست از راه تحلیل اسناد راهبردی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۲ خبره ی حسابداری دولتی، به استخراج ۴۶ مفهوم پایه و ۹ سازه ی فرعی اصلی دست یافت. در گام دوم، داده های حاصل از توزیع ۲۱۰ پرسشنامه میان مدیران مالی، حسابرسان دیوان محاسبات و اعضای هیئت علمی دانشگاه ها، با کاربست مدل سازی معادلات ساختاری و فن آنتروپی شانون، هم زمان مورد تحلیل برازش و وزن دهی قرار گرفت. مدل ساختاری پژوهش در قالب صورتبندی شده که در آن نشان دهنده ی متغیرهای درونزاد (مسئولیت پذیری و شفاف سازی) و بیانگر متغیرهای برونزاد (زیرساخت رقومی، پشتیبان های حقوقی و زمینه های فرهنگی) است. برازش مدل در دامنه ی قابل قبول قرار گرفت و نتایج حاصل از آنتروپی نشان داد که «سامان دهی سازوکارهای پاسخ خواهی» (وزن ۰.۱۸۴)، «افزایش قابلیت های شفاف سازی» (وزن ۰.۱۷۲) و «ارتقای سطح فناوری اطلاعات» (وزن ۰.۱۶۵) بیشترین سهم را در اولویت های اصلاحی دارا هستند. این پژوهش، با ارائه ی مدلی کمی ساختاری مبتنی بر واقعیت های بومی، امکان جهت دهی به منابع محدود اصلاحی را در شرایط اقتصادی ویژه ی ایران فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

حسابداری دولتی تعهدی ، شفافیت بودجه ای ، مدل سازی علی ، آنتروپی شانون ، IPSAS