فراتر از «فروش شهر»: نقدی چندپارادایمی و بازسازی معماری مالی شهرداری تهران

ساختار مالی شهرداری تهران، مصداق بارز «وابستگی به مسیر» نهادی است که در آن، بیشینه سازی درآمدهای کوتاه مدت، به طور نظام مند، پایداری بلندمدت شهری و مشروعیت حکمرانی را تضعیف کرده است. این مقاله با عبور از تحلیل های متعارف مالی، از چارچوبی چندپارادایمی متشکل از «نظریه انتخاب عمومی»، «معماری حکمرانی دیجیتال» و «نظریه سیستم های اجتماعی نیکلاس لومان» بهره می گیرد تا آسیب شناسی ساختاری تامین مالی شهرداری تهران را واکاوی کند. مقاله با تکیه بر پژوهش های تجربی معتبر شامل مدل تامین مالی مشارکتی اعتبارسنجی شده با تحلیل عاملی تاییدی بر روی ۳۰۰ نفر از کارکنان مالی شهرداری و نیز تحلیل پروژه بودجه ریزی مشارکتی «من شهردارم» با روش «سیستم های نرم»، نشان می دهد که نظام درآمدی شهرداری در یک تعادل خودتقویت کننده ناپایدار گرفتار شده است. یافته ها حاکی از آن است که رفتارهای رانت جویی، ۳۶٫۵ درصد از انحرافات مشاهده شده در تصمیم گیری های برنامه ریزی شهری را تبیین می کند و عوامل حکمرانی (نظیر مقررات و ساختارهای سازمانی) به اندازه زیرساخت های فنی، در تحقق اصلاحات مالی حیاتی هستند. در نهایت، چارچوب بازسازی سه لایه ای ارائه می شود: (۱) اصلاحات بنیادین حکمرانی و مقرراتی به عنوان پیش شرط هرگونه تحول مالی، (۲) استقرار نظام بودجه ریزی مشارکتی «شهروندمحور» مبتنی بر مفهوم «ارتباط خودارجاع» لومان، و (۳) طراحی مدل درآمدی پایدار متکی بر هفت مولفه ی اعتبارسنجی شده: عدالت، شفافیت، استقلال محلی، صرفه جویی، کفایت درآمد، پایداری و عملیاتی بودن، و عدم انتقال پایه مالیاتی.

کلیدواژه ها:

مالیه شهری ، شهرداری تهران ، نظریه انتخاب عمومی ، بودجه مشارکتی ، معماری حکمرانی دیجیتال ، درآمد پایدار ، رانت جویی