توسعه مالی و تورم: شواهدی از بخش بانکی و بازارهای سرمایه ایران

این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین توسعه مالی و تورم در ایران و مختصرا بر اساس شواهد مربوط به بخش بانکی و بازارهای سرمایه انجام شده است. با توجه به حساسیت بالای اقتصاد ایران به نوسانات قیمتی و ناپایداری نرخ تورم، شناخت دقیق مکانیسم هایی که از طریق آنها توسعه مالی بر تورم تاثیر می گذارد، از اهمیت استراتژیکی برخوردار است. در این مطالعه، از داده های فصلی و سالانه بانک مرکزی، سازمان آماری و بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ استفاده شده است. روش تحلیل شامل بررسی هم بستگی بلندمدت با استفاده از روش های برآوردگر ترکیبی و آزمون های هم تیکی، همراه با تحلیل رگرسیون سیستمی، بوده است. یافته ها نشان می دهند که توسعه مالی در ایران به صورت معمولی تورم را در کوتاه مدت افزایش می دهد، اما در بلندمدت اثر متقابل و معکوس دارد؛ به طوری که پس از یک آستانه مشخص، افزایش بیشتر توسعه مالی به دنبال کاهش تورم است. این آستانه به شدت تحت تاثیر سیاست های پولی و نرخ بهره واقعی قرار دارد. همچنین، بخش بانکی به عنوان اصلی ترین موتور توسعه مالی در ایران، تاثیر قابل توجهی بر نرخ تورم دارد، در حالی که بازارهای سرمایه به دلیل محدودیت های ساختاری، نقش محدودی در هدایت تورم ایفا می کنند. از سوی دیگر، تحلیل های فرعی نشان می دهند که تاثیر توسعه مالی بر تورم در دوران هایی که نرخ بهره واقعی مثبت است، متفاوت و کم اثرتر است، در حالی که در دوران های منفی بودن نرخ بهره واقعی، این اثر به طور قابل توجهی تشدید می شود. این یافته ها لزوم هماهنگی بین سیاست های پولی، مالی و نظارتی را تاکید می کنند و پیشنهاد می کنند که توسعه مالی بدون مدیریت هوشمندانه تورم، می تواند منجر به ناپایداری قیمتی شود، در حالی که توسعه مالی همراه با اصلاحات ساختاری، می تواند به عنوان ابزاری موثر در تثبیت قیمت ها عمل کند.

کلیدواژه ها:

تورم ، توسعه مالی ، بازار سرمایه ، ایران ، بخش بانکی