تحلیل اثر شبکه های اجتماعی بر مشارکت سیاسی و اجتماعی جوانان با تاکید بر اعتماد نهادی، هویت اجتماعی و احساس اثربخشی سیاسی

گسترش شبکه های اجتماعی در سال های اخیر، الگوهای ارتباطی، هویت یابی، کنشگری و مشارکت سیاسی و اجتماعی جوانان را دگرگون کرده است. جوانان به عنوان یکی از فعال ترین گروه های کاربر در فضای دیجیتال، بخش قابل توجهی از آگاهی سیاسی، تعاملات اجتماعی، بیان دیدگاه ها و پیگیری مسائل عمومی خود را از طریق شبکه های اجتماعی سامان می دهند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثر شبکه های اجتماعی بر مشارکت سیاسی و اجتماعی جوانان با تاکید بر اعتماد نهادی، هویت اجتماعی و احساس اثربخشی سیاسی انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است. داده های پژوهش از طریق بررسی و تحلیل مطالعات گذشته، مقالات علمی، منابع نظری و اسناد مرتبط با شبکه های اجتماعی، مشارکت سیاسی، مشارکت اجتماعی، جوانان، اعتماد نهادی، هویت اجتماعی و احساس اثربخشی سیاسی گردآوری شده و با روش تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مفهومی بررسی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اثر شبکه های اجتماعی بر مشارکت سیاسی و اجتماعی جوانان، اثری مستقیم، ساده و یک سویه نیست، بلکه ماهیتی دوگانه و مشروط دارد. شبکه های اجتماعی از یک سو با افزایش دسترسی به اطلاعات، تسهیل گفت وگوی عمومی، ایجاد امکان تولید و بازنشر محتوا، تقویت کنشگری آنلاین و شکل دهی به شبکه های ارتباطی، می توانند مشارکت جوانان را افزایش دهند. از سوی دیگر، در صورت گسترش اطلاعات نادرست، قطبی سازی، بی اعتمادی نهادی، کنش های هیجانی و مشارکت نمادین، ممکن است به مشارکت سطحی، ناپایدار یا غیرسازنده منجر شوند. نتایج همچنین نشان داد که اعتماد نهادی، هویت اجتماعی و احساس اثربخشی سیاسی از متغیرهای کلیدی در تبیین رابطه میان شبکه های اجتماعی و مشارکت جوانان هستند. اعتماد نهادی می تواند مشارکت جوانان را از حالت اعتراضی یا منفعلانه به سمت مشارکت سازنده و پیگیرانه سوق دهد. هویت اجتماعی نیز با ایجاد احساس تعلق، همبستگی و عضویت در گروه های اجتماعی یا سیاسی، انگیزه مشارکت را تقویت می کند. احساس اثربخشی سیاسی نیز موجب می شود جوانان باور داشته باشند که رای، نظر، تولید محتوا، اعتراض یا کنش اجتماعی آنان می تواند بر تصمیمات و روندهای عمومی اثرگذار باشد. در مجموع، پژوهش نتیجه می گیرد که شبکه های اجتماعی زمانی می توانند به تقویت مشارکت سیاسی و اجتماعی جوانان کمک کنند که با اعتماد نهادی، هویت اجتماعی مثبت، احساس اثرگذاری و سواد سیاسی رسانه ای همراه باشند. بنابراین، سیاست گذاری در حوزه مشارکت جوانان باید فراتر از نگاه ابزاری به شبکه های اجتماعی حرکت کرده و به سازوکارهای اعتمادسازی، هویت یابی مدنی و تقویت احساس اثربخشی سیاسی توجه کند.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، مشارکت سیاسی ، مشارکت اجتماعی ، جوانان ، اعتماد نهادی ، هویت اجتماعی ، اثربخشی سیاسی